Sinds 2012 documenteren we de ontwikkelingen rond het gebruik en de verspreiding van gewapende drones door middel van open-source onderzoeken (OSINT) en satellietbeelden. In ons onderzoek leggen we de nadruk op de impact voor burgers. Op basis van onderzoek pleit PAX voor betere internationale regelgeving van het gebruik en de verspreiding van drones, zodat de aansprakelijkheid door en toezicht op het gebruik verbetert. Ook pleiten voor regelgeving en controle bij de internationale export van drones.
Wat zijn bewapende drones?
Drones – ook bekend als onbemande voertuigen (UAV’s) of systemen (UAS’s) – zijn op afstand bestuurbare vliegtuigen die steeds vaker worden gebruikt in en buiten gewapende conflicten. Drones verbeteren het situationeel bewustzijn voor militairen, ze kunnen langere tijd rondvliegen en vijandelijke doelen vernietigen met precisiewapens zonder risico’s voor de piloot. Deze unieke mogelijkheden van drones hebben ertoe geleid dat ze in het hele oorlogsspectrum worden ingezet, van opstanden tot conflicten tussen staten. Vaak zijn drones echter gebruikt met aanzienlijke burgerslachtoffers en in strijd met het internationaal recht.
Transparantie, aansprakelijkheid en toezicht op dronegebruik
Wat is het probleem?
Het gebruik van bewapende drones kent juridische, morele en militair-strategische verplichtingen. Drones worden namelijk niet alleen ingezet in oorlogstijd ook als onderdeel van de bestrijding van terrorisme buiten conflictgebied – zonder duidelijke wettelijke rechtvaardiging, transparantie en verantwoording. Sinds 2001 zijn duizenden mensen gedood bij buitengerechtelijke executies in landen als Irak, Nigeria, Pakistan, Somalië, Syrië of Jemen; honderden van hen waren onschuldige burgers, onder wie veel kinderen. Dergelijke drone-operaties ondermijnen de kernbeginselen van het internationaal recht met betrekking tot legitiem gebruik van dodelijk geweld en de bescherming van burgers.
Bovendien hebben zowel staten als niet op staatsniveau opererende gewapende groeperingen, waaronder terroristische organisaties, in toenemende mate commerciële en dual-use dronetechnologie bewapend voor militaire doeleinden. Omdat dit soort drones buiten het bereik van bestaande exportcontrolemechanismen valt, zijn er weinig waarborgen om te voorkomen dat deze technologie in verkeerde handen valt. Al met al geven de wijdverspreide mogelijkheden voor misbruik van bewapende drones aanleiding tot grote bezorgdheid over hun implicaties voor mensenrechten en internationale vrede en veiligheid.
Internationale afspraken voor gebruik en verspreiding van drones
Momenteel zijn er beperkte mogelijkheden om de belangrijkste problemen aan te pakken die voortvloeien uit de verspreiding en het gebruik van gewapende drones, met name in het licht van snelle technologische ontwikkelingen. Zowel op nationaal als internationaal niveau is er behoefte aan meer transparantie, aansprakelijkheid en regelgeving..
Wij pleiten al langer voor een multilateraal proces om robuuste, progressieve en uitvoerbare normen op te stellen. Daarbij moet ook het gat gedicht tussen commerciële of dual-use technologieën en militaire drones. PAX roept landen op om hun juridische standpunt over het gebruik van geweld met drones te verduidelijken, alle mogelijke maatregelen te nemen om burgerslachtoffers te voorkomen en slachtoffers de mogelijkheid te geven om een schadevergoeding te eisen.
In de afgelopen tien jaar hebben we verschillende bijeenkomsten geïnitieerd en georganiseerd die gewijd zijn aan dit onderwerp binnen de Eerste Commissie van de Algemene Vergadering van de VN en de Mensenrechtenraad van de VN. We hebben ook veel input geleverd aan de VN-Commissie voor Terrorismebestrijding. Tussen 2015 en 2021 coördineerde PAX het Europees Forum voor Gewapende Drones – een netwerk van organisaties die werken aan respect voor de rechtsstaat en de bevordering van mensenrechten, ontwapening en conflictpreventie. PAX zal blijven samenwerken met landen, organisaties en experts om internationale regelgeving te ontwikkelen voor het verantwoord gebruik van drones en voor verhoogde bescherming van burgers.
Making Drones Matter
in the Disarmament Debate
Between terror strikes and targeted killings
The evolving role of drone warfare in Iraq
A Laboratory of Drone Warfare
The role and relevance of uncrewed aerial systems in the war in Syria
FAQ
Het gebruik van militaire drones voor buitengerechtelijke executies heeft aanzienlijke schade aan burgers en duizenden burgerdoden tot gevolg gehad. Drone-operaties zijn vaak gebaseerd op onvoldoende of foutieve inlichtingen, wat leidt tot grote gevolgen voor burgers. Er wordt ook weinig verantwoording afgelegd over de gevolgen voor burgers en er worden geen schadevergoedingen verstrekt aan de families van de slachtoffers.
Het is daarom cruciaal dat de internationale gemeenschap de toepasbaarheid van internationaal recht, internationaal humanitair recht en internationale mensenrechtenwetgeving op gewapende drones bevestigt. De gemeenschap moet erkennen dat transparantie, toezicht en verantwoording nodig zijn bij het gebruik van drones. Gebruikers van gewapende drones moeten alle mogelijke voorzorgsmaatregelen nemen om burgerdoden te voorkomen, alle gevallen van schade aan burgers onderzoeken en ervoor zorgen dat slachtoffers toegang hebben tot rechtsherstel en schadevergoeding.
Zelfs de ‘oudere’ militaire drones kunnen de drempel voor het gebruik van dodelijke geweld door landen verlagen, vanwege het ontbreken van risico’s voor eigen militairen en de lage kosten voor de productie en inzet van drones. Dit heeft geleid tot een toename van grensoverschrijdende aanvallen en tot wijdverbreide praktijken van extraterritoriale drone-operaties, inclusief voor buitengerechtelijke executies. Dit gebeurt vaak zonder toestemming van de gaststaat. Dergelijke acties schenden de staatssoevereiniteit en kunnen de internationale vrede en veiligheid ondermijnen.
Vanwege de snelle technologische ontwikkelingen zijn gewapende drones een eenvoudige aanschaf geworden voor staat of buiten-statelijke groepen, zoals terroristische groepen. Een dergelijke wijdverbreide verspreiding van goedkopere en makkelijk te bedienen gewapende drones vormt extra risico’s voor de internationale veiligheid en de openbare veiligheid.
Bestaande regelgeving richt zich voornamelijk op grote militaire drones en is vrij beperkt in haar effectiviteit om de verspreiding van gewapende drones aan te pakken. Dit komt door de vrijwillige en niet-bindende aard van sommige afspraken, zoals het Arms Trade Treaty (ATT), en de beperkte deelname van lande. De huidige regelgevings heeft beperkte toezicht-, controle- en verantwoordingsmechanismen voor drone-export. De controle op export is gering als gevolg van nieuwe ontwikkelingen. Daardoor raken bestaande internationale normen en standaarden die erop gericht zijn te voorkomen dat wapens in verkeerde handen vallen, verzwakt. Gewapende commerciële drones of militaire drones gemaakt met commerciële onderdelen en componenten worden bijvoorbeeld niet gedekt door bestaande afspraken.
Er is meer en betere regelgeving nodig om transparant en verantwoord gebruik van gewapende drones te waarborgen en om de controle over de aanschaf van drones, hun onderdelen en componenten te verbeteren.
Nieuws over gewapende drones
Partners
Contact
Wim Zwijnenburg, Project Leader Humanitarian Disarmament