PAX pleit voor en praat met bedrijven, financiële instellingen, beleidsmakers en normerende organen over verantwoord ondernemen in conflictgebieden. In de afgelopen paar jaar worden bestaande, niet-bindende mensenrechtennormen voor bedrijven in toenemende mate omgezet in bindende wetgeving. Op basis van ons jarenlange werk met slachtoffers van schendingen door bedrijven in conflictgebieden, pleiten we voor effectieve wetgeving, die mensen in conflictgebieden beter beschermt en bedrijven beter ter verantwoording roept.
Bedrijven moeten het oorlogsrecht respecteren
Verantwoord ondernemen in conflictgebieden
In conflictgebieden zijn bedrijven vaak ‘externe stressfactoren’. Hun aanwezigheid en activiteiten zijn van invloed op de conflictdynamiek en op lokale gemeenschappen. Bedrijven lopen het risico om bestaande conflicten te verergeren of nieuwe conflicten te veroorzaken. Ook kunnen ze bijdragen aan, of profiteren van, ernstige mensenrechtenschendingen en zelfs oorlogsmisdaden. Overheden moeten effectief beleid hebben, zoals wet- en regelgeving en handhavingsmechanismen, om betrokkenheid van bedrijven bij gewapend conflict en mensenrechtenschendingen te voorkomen. Bedrijven zelf moeten ‘verhoogde’ due diligence uitvoeren om te voorkomen dat zij bijdragen aan conflict. Bedrijven hebben ook de plicht om het internationaal oorlogsrecht te respecteren wanneer hun activiteiten op wat voor manier dan ook gelinkt zijn aan gewapend conflict.
Due diligence en conflict
Due diligence, in het Nederlands ‘gepaste zorgvuldigheid’, gaat over het analyseren en beheersen van risico’s. Bedrijven zijn constant bezig de financiële, materiële en juridische risico’s voor hun bedrijf in kaart te brengen en te mitigeren. Maar bedrijven hebben ook een bredere maatschappelijke zorgplicht en de verantwoordelijkheid om mensenrechten en milieu te respecteren. De verantwoordelijkheid van bedrijven om mensenrechten te respecteren en te voorkomen dat zij bijdragen aan schendingen is vastgelegd in internationale normen van de VN en de OESO; de UN Guiding Principles on Business and Human Rights (UNGPs) en de OESO-richtlijnen voor Multinationale Ondernemingen. Volgens deze normen moeten bedrijven ‘mensenrechten due diligence’ uitvoeren: ze moeten potentiële en daadwerkelijke mensenrechtenschendingen in hun waardeketens in kaart brengen en vervolgens voorkomen, beëindigen of beperken. Daarnaast moeten bedrijven voorzien in of meewerken aan genoegdoening voor slachtoffers van schendingen die het bedrijf heeft veroorzaakt of waar het aan heeft bijgedragen. Met waardeketen worden alle zakelijke relaties van een bedrijf bedoeld: van grondstoffenleverancier tot afnemer. Vanwege de verhoogde mensenrechtenrisico’s moeten bedrijven die actief zijn of zakenrelaties hebben in conflictgebieden extra alert zijn en ‘verhoogde’ mensenrechten due diligence uitvoeren. Dit betekent dat ze nog uitgebreider, dieper en frequenter onderzoek moeten doen naar de risico’s en naast het in kaart brengen van mensenrechtenrisico’s ook een conflictanalyse moeten uitvoeren. Deze conflictanalyse moet oorzaken, dynamieken en belanghebbenden in kaart brengen en laten zien hoe de aanwezigheid en activiteiten van het bedrijf van impact (kunnen) zijn op deze factoren en andersom. Bij het uitvoeren van de conflictanalyse moeten lokale rechthebbenden en nationale en internationale experts op het gebied van het conflict betrokken worden. De verantwoordelijkheid om verhoogde due diligence uit te voeren is vastgelegd in de UNGPs en de OESO-richtlijnen.
Dialoog en campagne
PAX adviseert internationale normerende instanties, multistakeholderinitiatieven, bedrijven, financiële instellingen en overheden over de effectieve ontwikkeling, implementatie en handhaving van normen en beleid voor verantwoord ondernemen in conflictgebieden. Als lid van drie convenanten op het gebied van internationaal maatschappelijk verantwoord ondernemen (de IMVO-convenanten), adviseerde PAX Nederlandse financiële instellingen over verantwoord investeren in conflictgebieden. We worden regelmatig gevraagd mee te denken over beleid en praktijk, bijvoorbeeld op het gebied van de wapensector, en zoeken ook zelf de dialoog op naar aanleiding van onze onderzoeken. Op internationaal vlak is PAX actief in de Voluntary Principles Initiative on Security and Human Rights (VPI), een multistakeholderinitiatief dat beleid en praktijk op het gebied van veiligheid en mensenrechten van olie- en mijnbouwbedrijven promoot.
Daarnaast pleit PAX voor wetgeving die bedrijven verplicht om mensenrechten te respecteren en die het makkelijker maakt om bedrijven ter verantwoording te roepen. Hoewel de UNGPs en de OESO-richtlijnen door overheden en bedrijven wereldwijd worden onderschreven als gezaghebbende normen, slagen deze niet-bindende normen er onvoldoende in om misstanden te voorkomen en mens en milieu te beschermen. Er is daarom wetgeving nodig die bedrijven verplicht om mensenrechten due diligence uit te voeren en die slachtoffers van misstanden meer toegang geeft tot recht en genoegdoening. PAX is lid van het Nederlandse MVO-platform en van verschillende internationale coalities van maatschappelijke organisaties die pleiten voor bindende wetgeving in lijn met de normen van de VN en de OESO. PAX pleit er specifiek voor dat Europese en Nederlandse MVO-wetgeving de verhoogde risico’s in conflictgebieden benoemt en adresseert en bedrijven verplicht stelt om verhoogde mensenrechten due diligence uit te voeren. Daarnaast moet MVO-wetgeving ook op hoogrisicosectoren als de financiële sector en de wapensector van toepassing zijn.
Tot slot is het pleiten voor betere normen, beleid en wetgeving op het gebied van verantwoord ondernemen in conflictgebieden onderdeel van onze afzonderlijke campagnes, zoals de Eerlijke Geldwijzer, Stop Explosive Investments, Don’t Bank on the Bomb, Stop Bloedkolen, Don’t Buy Into Occupation en Unpaid Debt.
