De Verenigde Naties waarschuwen voor een nieuwe grootschalige oorlog in Zuid-Soedan. Het vredesakkoord uit 2018 tussen president Salva Kiir en oppositieleider Riek Machar staat onder grote druk. Hernieuwd geweld en politieke instabiliteit zijn het gevolg – vooral sinds de arrestatie van Machar in 2025. Systematische schendingen van het vredesakkoord, gedwongen rekrutering van jongens, kinderontvoeringen en wijdverspreid seksueel geweld: de afgelopen tien jaar is er niet zoveel geweld geweest.
De Internationale Organisatie voor Migratie meldt dat 267.000 mensen zijn gevlucht uit staten als Jonglei, Lakes, Upper Nile en Central Equatoria. Het totale aantal interne vluchtelingen steeg in 2025 tot meer dan 3,2 miljoen op een bevolking van ongeveer 12 miljoen. De geplande verkiezingen van december 2026 lijken steeds onwaarschijnlijker door het escalerende geweld en gebrek aan politieke wil.
Jonglei behoort tot de zwaarst getroffen gebieden. In districten als Akobo, Duk, Nyirol en Uror dwongen regeringstroepen hulpverleners en tienduizenden burgers te vertrekken voor een militaire operatie. De eigendommen van hulporganisaties zijn geplunderd, waterputten verwoest en het ziekenhuis in Akobo is gesloten. Dit heeft desastreuze gevolgen voor de gezondheidszorg van vrouwen.
‘Door de sluiting van het Akobo-ziekenhuis zullen maandelijks ongeveer 200 vrouwen verstoken blijven van deskundige verloskundige zorg, zoals levensreddende ingrepen bij gecompliceerde zwangerschappen.’
Vrouwen als voorwaarde voor vrede
Vrouwen en meisjes dragen de zwaarste last in dit conflict. Seksueel geweld wordt systematisch als wapen ingezet, maar de daders blijven onbestraft en voor de slachtoffers is er nauwelijks hulp. Structurele ongelijkheid – denk aan gedwongen huwelijken, beperkte toegang tot onderwijs en zwakke rechtsbescherming – is al jaren een probleem in grote delen van Zuid-Soedan. Schadelijke gendernormen sluiten vrouwen uit van formele politieke processen en vredesonderhandelingen.
Toch komen Zuid-Soedanese vrouwen in actie. Zij zijn het die in tijden van crisis de verbinding binnen gemeenschappen in stand houden. Zij vragen om rechtvaardigheid, gelijkheid en leiderschap. Onderzoek toont aan: wanneer vrouwen betekenisvol deelnemen aan vredesprocessen, zijn afspraken duurzamer en gemeenschappen veerkrachtiger. Het stimuleren van vrouwelijk leiderschap is een voorwaarde voor stabiliteit en vrede voor de hele gemeenschap en niet zomaar een genderkwestie.
Inclusief bestuur als uitweg
Initiatieven die voortvloeien uit de Women, Peace & Security-agenda laten zien dat het mogelijk is om schadelijke patronen te doorbreken. Zo organiseren we met verschillende partners Gender Responsive Oversight-trainingen binnen ons Empowering Women Influence-programma. Deze trainingen versterken inclusief bestuur. Ze brengen vrouwelijke parlementsleden, juristen en door vrouwen geleide maatschappelijke organisaties samen met mannelijke bondgenoten. Door samenwerking te bevorderen en capaciteit op te bouwen voor wetgevende hervormingen en belangenbehartiging, zijn vrouwen in staat om de nationale agenda te bepalen en niet alleen te reageren op actuele problemen.
Wat is er nu nodig?
Zuid-Soedan staat op een tweesprong. Een nieuwe oorlog dreigt. Internationale steun voor inclusieve vredesopbouw is nodig om dat te voorkomen. Initiatieven zoals de Gender Responsive Oversight-trainingen leggen de basis voor een nieuwe generatie vredesbouwers, maar er is meer nodig:
- Veranker Gender Responsive Oversight in de werkwijze van het parlement voor structurele verandering.
- Versterk de samenwerking tussen parlement en maatschappelijke organisaties.
- Investereer in trainingen, rechtsbijstand en vredeswerk op lokaal niveau.
Zuid-Soedanese vrouwen bouwen aan vrede onder moeilijke omstandigheden. Zij verdienen politieke steun, middelen en een stem in besluitvorming. Hun leiderschap is niet alleen rechtvaardig – het is de meest effectieve weg naar een stabiel Zuid-Soedan.
