Waarom Europese kernwapens een gevaarlijk en slecht idee zijn

Eind januari zetten weten­schappers de Doomsday Clock nóg dichter bij middernacht. Deze klok laat jaarlijks zien hoe dicht de mensheid bij totale vernietiging staat. Het is nu enkel 85 seconden voor twaalf. De scherpste tijd ooit. 

Een belangrijke reden hiervoor zijn kernwapens, aldus de opstellers van de klok, een groep gerenommeerde wetenschappers en experts op het gebied van kernwapens, klimaatverandering en opkomende technologieën. Ze schrijven:

‘In 2025 was het bijna onmogelijk om een nucleaire kwestie te vinden die verbeterd was. Meer staten vertrouwen op kernwapens, meerdere staten spreken openlijk over het gebruik van kernwapens (…). Er worden honderden miljarden uitgegeven om kernarsenalen over de hele wereld te moderniseren en uit te breiden, en steeds meer niet-nucleaire staten overwegen of ze hun eigen kernwapens moeten aanschaffen of hun nucleaire opties openhouden.’

Nucleaire diplomatie bestaat niet meer

Een week later liep het New Start-verdrag af dat de VS en Rusland beperkingen oplegde met betrekking tot het aantal intercontinentale raketten en kernkoppen. Van de ooit omvangrijke nucleaire diplomatie, die decennialang vooral in Europa enige bescherming bood, is nu niets meer over. Hierdoor kruipt de klok nog wat dichter naar middernacht.

Daarom is totaal ander beleid nodig, aldus de wetenschappers van de Doomsday Clock:

‘Leiders van alle staten moeten opnieuw de lessen van de Koude Oorlog leren: niemand wint een nucleaire wapenwedloop en de enige manier om gevaren te verminderen is door (…) nucleaire arsenalen te beperken. Nucleaire staten en hun partners moeten nu investeren in beproefde instrumenten voor crisiscommunicatie en risicobeperking, zich opnieuw inzetten voor het voorkomen van de verspreiding van kernwapens, zich onthouden van nucleaire dreigementen en streven naar een meer voorspelbaar en stabiel mondiaal veiligheidssysteem.’

Tegen deze dreigende achtergrond is het ronduit schokkend wat D66, VVD en CDA schrijven in het regeerakkoord. In plaats van broodnodige inzet op kernontwapening, iets wat deze partijen in eerdere kabinetten wél in hun programma opnamen, worden kernwapens nu juist omarmd. Letterlijk schrijven de drie partijen: ‘We staan constructief tegenover het versterken van een Europese nucleaire afschrikking.’ Met deze zin haalt het nieuwe kabinet kernwapens uit de taboesfeer en worden ze genormaliseerd.

Vanwege hoogopgelopen spanningen wordt binnen Europa al enige tijd en steeds openlijker gesproken over eigen, Europese kernwapens. Europese politici hechten minder waarde aan de Amerikaanse kernbommen die momenteel in vijf Europese landen liggen, waaronder Nederland. Er wordt bijvoorbeeld gesproken over het ‘Europeaniseren’ van driehonderd Franse kernwapens, door een nucleaire veiligheidsgarantie vanuit Parijs, de distributie van Franse kernwapens of gevechtsvliegtuigen die deze kunnen inzetten  elders in Europa en deelname van Europa aan Franse nucleaire oefeningen, eventueel met Groot Brittannië, dat eveneens kernwapens bezit. Er gaan zelfs stemmen op om, eventueel met een aantal EU-landen samen, eigen kernwapens te ontwikkelen.

Het is vooralsnog niet duidelijk wat de coalitie precies bedoelt met dat ene zinnetje in het regeerakkoord, maar alle alarmbellen gaan af. Inzet op Europese kernwapens is een gevaarlijk en slecht idee.

Het gebruik van kernwapens is illegaal

Allereerst, en dat is een funda­menteel en principieel argument, is het gebruik van kern­wapens illegaal. Ze maken geen onder­scheid tussen burgers en militairen. Het zijn massa­vernietigings­wapens. De inzet ervan kost gemakkelijk vele miljoenen mensen het leven, en zelfs miljarden als een zogeheten nucleaire winter volgt waarin een enorme stofwolk de zon jaren­lang blokkeert. Allerlei onderzoeken waarschuwen hiervoor. Nucleaire afschrikking berust op de bereid­heid om op grote schaal oorlogs­misdaden te plegen en een groot deel van de mensheid uit te roeien. Voor de verdediging van Europa moet dit een rode lijn zijn.

Meer kernwapens? Meer kans op een kernoorlog

Daarnaast neemt het risico op kernoorlog toe als meer landen beschikken over deze wapens. Dit wordt niet voor niets nadrukkelijk genoemd in het non-proliferatieverdrag. Het is belangrijk te beseffen dat meer kernwapens in Europa betekent dat er meer risico is dat er kernwapens tegen Europa worden gebruikt. Het maakt van Europa een potentieel strijdtoneel en doelwit voor tegenstanders. Verspreiding van kernwapens vergroot ook de kans op fouten en misrekeningen, al helemaal vanwege de huidige afwezigheid van nucleaire diplomatie. En wat als Frankrijk in de toekomst worden geleid door de ideologische evenknieën van de Amerikaanse president Trump?

Het begin van een nieuwe wapenwedloop

Een Europees kernwapen is ook een gevaarlijk plan omdat het de wapenwedloop, die toch al woedt, verder voedt en een nucleaire dimensie geeft. Wellicht dat sommige Europese staten denken zich met extra kernwapens te beschermen, maar andere landen zullen dit natuurlijk interpreteren als extra dreiging, waarop gereageerd moet worden. Dat levert vervolgens weer extra dreiging op voor Europa, waarop ook weer actie nodig wordt geacht. Nieuwe technieken, zoals bijzonder snelle, hypersone kernraketten en de toepassing van kunst­matige intelligentie maken het geheel een nog gevaarlijker mix. Het einde kan dan snel zoek zijn.

Ook heeft Europa geen poot meer om op te staan als het andere landen, bijvoorbeeld Iran of Saudi-Arabië, af wil houden van kernwapens. Waarom zouden andere landen luisteren naar de EU als die zelf het verkeerde voorbeeld geeft? Europese kernwapens ondergraven nucleaire diplomatie.

Verder kunnen Europese kernwapens het non-proliferatie­verdrag schenden. In dit verdrag, door zowat de gehele wereld getekend, is afgesproken dat er geen nieuwe kernwapen­staten bij mogen komen, dat deze wapens niet overgedragen mogen worden en er juist ontwapend moet worden. Daarom spreekt een meerderheid van landen in de wereld zich ook uit tegen kernwapens en ook ­specifiek ­t­egen zogeheten ­nuclear sharing, het stationeren van kernwapens op het grond­gebied van een ander land.

Kernwapens zijn heel duur

Tenslotte zijn kernwapens ongelooflijk duur. Berekend is dat alle negen kernwapenstaten samen er jaarlijks meer dan 100 miljard dollar aan uitgeven. Vanwege de huidige militarisering in Europa en Nederland waait sociale voorzieningen afgebroken. Ontwikkelingen richting Europese kenwapens zijn ook daarom een stap in de verkeerde richting.  

Zet in op nucleaire diplomatie

Toegenomen zorgen over Russische agressie en de grilligheid van Trump in het Witte Huis zijn begrijpelijk, maar met de inzet op Europese nucleaire afschrikking doet het kabinet precies het tegenovergestelde van wat nodig is. Deze tijd vraagt niet om nog meer of kernwapens, maar om maximale inzet op nucleaire diplomatie. Juist nu moeten we prioriteit geven aan nieuwe afspraken over wapenbeheersing en afbouw van kernwapens, op elk continent, ten behoeve van collectieve veiligheid.