PAX werkt wereldwijd aan vrede en veiligheid, vaak juist in landen waar democratische rechten onder druk staan. Wij zien daar wat er gebeurt als de ruimte voor protest wordt ingeperkt. Het begint vrijwel altijd hetzelfde: bij het identificeren van kritische stemmen. Wie demonstreert wordt geregistreerd, wie geregistreerd wordt kan worden vervolgd; niet vanwege geweld, maar vanwege aanwezigheid bij protest.
Deze ontwikkeling is niet voorbehouden aan autoritaire staten hier ver vandaan. Ook in Europa zien we hoe het demonstratierecht stap voor stap wordt uitgehold. Met een dertigtal organisaties schreven we al eerder dat Nederland die kant niet moet opgaan.
Anonimiteit kan noodzakelijk zijn om veilig te demonstreren
Voor veel mensen is het bedekken van het gezicht geen poging om strafbare feiten te verhullen, maar een manier om zichzelf te beschermen. Dat kan allerlei redenen hebben. Iemand wil zijn werk gescheiden houden van zijn activisme. Iemand demonstreert tegen een buitenlandse regering en weet niet hoe ver de lange arm reikt. Iemand wil niet in politiesystemen belanden puur omdat zij de straat op ging voor iets dat haar belangrijk leek.
In een tijd waarin iedereen een camera op zak heeft en beelden van demonstraties eenvoudig online staan en gebruikt worden om mensen te identificeren, is anonimiteit voor sommige demonstranten geen voorkeur, maar een voorwaarde om überhaupt deel te kunnen nemen. En dit moet altijd kunnen. Demonstreren is een grondrecht in Nederland.
Een algemeen verbod op gezichtsbedekking maakt demonstreren voor veel mensen daarom minder toegankelijk en minder veilig. Het voorstel raakt juist de mensen die vreedzaam gebruik willen maken van hun democratische rechten.
Bestaande wetgeving biedt al voldoende mogelijkheden
De Wet openbare manifestaties geeft burgemeesters nu al de bevoegdheid om per demonstratie een verbod op gezichtsbedekkende kleding op te leggen als dat noodzakelijk is om wanordelijkheden te voorkomen. Dit voorstel draait dat om: voortaan geldt het verbod standaard voor alle demonstraties, tenzij een uitzondering wordt verleend.
De bewijslast verschuift daarmee volledig naar de demonstrant. Dat is geen kleine technische wijziging; het is een fundamentele omkering van de logica van het demonstratierecht, dat per definitie geen gunst is die de overheid verleent maar een grondrecht dat die overheid dient te beschermen.
Niet voor niets hebben het Nederlands Genootschap van Burgemeesters, de Vereniging van Nederlandse Gemeenten en de regioburgemeesters al laten weten tegen dit wetsvoorstel te zijn. Ook organisaties als Amnesty International, het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum van de Rijksoverheid en het College voor de Rechten van de Mens hebben uitgebreide juridische en mensenrechtelijke bezwaren geuit tegen dit voorstel. Wie wereldwijd ziet hoe demonstratierechten worden ingeperkt, weet: het blijft zelden bij één maatregel.
Sterke democratische rechtsstaat is voorwaarde voor vrede en veiligheid
Vrede komt niet vanzelf en blijft zeker niet vanzelf. Vrede en veiligheid zijn onlosmakelijk verbonden met een sterke democratische rechtsstaat. Samenlevingen waarin burgers vrij hun stem kunnen laten horen, zijn beter in staat conflicten vreedzaam op te lossen en sociale cohesie te behouden. Het ondermijnen van democratische rechten leidt juist tot instabiliteit en polarisatie. Het beschermen van het demonstratierecht is daarom geen obstakel voor veiligheid, maar een voorwaarde ervoor.
Dit voorstel past in een bredere ontwikkeling waarin het demonstratierecht steeds verder onder druk komt te staan. Het vorige kabinet nam al stappen die de ruimte voor protest inperkten. Het komende kabinet mag die lijn niet voortzetten. In een tijd van internationale spanningen en toenemende polarisatie is het van belang dat Nederland pal blijft staan voor de principes van de democratische rechtsstaat.
Wij roepen de Nederlandse regering op dit voorstel niet verder te brengen en zich in te zetten voor de bescherming van het demonstratierecht, de democratische rechtsstaat en voor een veilig Nederland.
Wat kun jij doen?
Laat ook van je horen. De wet ligt tot en met 22 februari in de consultatie. Dat is het moment dat er een conceptwet ligt waar burgers, organisaties en belanghebbende zich over mogen uitspreken door een zienswijze in te dienen. Dat hebben wij gedaan, maar kun jij ook doen:
- Ga daarvoor naar de speciale consultatiepagina van de wet.
- Laat je reactie achter.
Een reactie hoeft niet lang te zijn, maar gebruik wel je eigen woorden. Consultaties die te veel op elkaar lijken worden namelijk niet apart gelezen.
