In 2014 sloot Nederland zich aan bij de internationale coalitie tegen ISIS, die was opgericht na de snelle opmars van de terroristische organisatie in Irak en Syrië. Deze steun bestond onder meer uit luchtsteun, het opleiden van lokale troepen en humanitaire hulp.
Oktober 2014
Inherent Resolve
In navolging van de VS gaat Nederland over tot de inzet van F-16’s in de militaire missie om Islamitische Staat te verslaan en verdrijven uit Irak en Syrië (‘Operation Inherent Resolve’).
2-3 juni 2015
Het bombardement
Nederlandse F-16’s voeren een militaire operatie boven Hawija uit. Een luchtaanval op een IS-bommenfabriek veroorzaakt een secundaire explosie die immense schade aanricht, direct waargenomen door de piloten en gerapporteerd met een vermoeden van ‘nevenschade’. Diezelfde ochtend, op 3 juni, wordt het Ministerie van Defensie in Den Haag ervan op de hoogte gebracht dat het aannemelijk is dat er burgerslachtoffers zijn gevallen bij een Nederlandse militaire operatie.
15 juni 2015
Minister geïnformeerd
Toenmalig minister van Defensie Hennis-Plasschaert ontvangt van de U.S. Central Command een rapport over de luchtaanval op Hawija, waarin vermeldt wordt dat het ‘geloofwaardig’ [credible] is dat de operatie tot 74 doden heeft veroorzaakt. De Tweede Kamer wordt niet geïnformeerd.
18 oktober 2019
Tientallen doden gemeld
NOS en NRC brengen in een uitgebreide rapportage de Nederlandse verantwoordelijkheid voor (burger)slachtoffers en immense schade aan het licht.
4 november 2019
Nieuw beleid
Defensie erkent de feiten in de rapportage en kondigt aan nieuw beleid te gaan ontwikkelen dat tot meer transparantie moet leiden over (mogelijk) door Nederlandse militaire inzet veroorzaakte burgerslachtoffers. Dit beleid komt er in juni 2020. Nederland erkent tevens voor een andere operatie verantwoordelijk te zijn geweest in Mosul, Irak, waarbij vier burgers om het leven zijn gekomen. Eén van de weinige overlevenden, Basim Razzo, zal hiervoor later een schadevergoeding van de Nederlandse overheid ontvangen.
2020
‘roadmap’ voor beter burgerslachtofferbeleid
Naar aanleiding van ‘Hawija’ komen er gesprekken op gang tussen Defensie en een consortium van maatschappelijke organisaties en academici. Hoofddoel van deze ‘roadmap’ is om tot beter burgerslachtofferbeleid te komen. PAX maakt onderdeel uit van dit consortium en leidt deze tot medio 2025
2 oktober 2020
Commissie Sorgdrager
Onder druk van de Tweede Kamer stelt Defensie dat het een onafhankelijke commissie in onder leiding van Winnie Sorgdrager. Deze commissie heeft de taak om te onderzoeken: hoe het kon dat er bij de wapeninzet in Hawija burgerslachtoffers zijn gevallen en welke lessen voor de toekomst naar aanleiding hiervan te trekken zijn.
Na een parlementaire motie kondigt Defensie tevens aan dat het mogelijkheden zal onderzoeken om de getroffen gemeenschap in Hawija op vrijwillige basis tegemoet te komen. PAX pleit voor individuele compensatie, wat door Defensie telkens wordt afgewezen.
26 oktober 2020
Seeing through the rubble
PAX en monitoringsorganisatie Airwars publiceren het rapport Seeing through the rubble, wat de disproportionele impact van explosieve wapens in bevolkte gebieden op burgers aan de kaak stelt. Hawija is één van de casussen.
1 juli 2021
Aanbevelingen PAX
Naar aanleiding van een eerste serie gesprekken met Defensie publiceren PAX en andere maatschappelijke partners aanbevelingen voor verbeterd burgerslachtofferbeleid bij Defensie.
7 april 2022
Stappenplan burgerslachtoffers
Het Ministerie van Defensie kondigt het ‘stappenplan burgerslachtoffers’ aan, waarin het een aantal aanbevelingen van het consortium overneemt en diverse stappen introduceert die m.n. transparantie over (mogelijke) burgerslachtoffers moet vergroten.
8 april 2022
After the Strike
PAX, de Irakese NGO Al-Ghad League en het Intimacies of Remote Warfare-programma van de Universiteit Utrecht publiceren een uitgebreid onderzoek naar de directe en indirecte negatieve gevolgen van de Nederlandse luchtaanval op Hawija: het After the strike-rapport. Hiervoor worden onder andere meer dan 100 overlevenden en nabestaanden geïnterviewd.
18 november 2022
Politiek verklaring getekend
Nederland tekent, tegelijk met 82 andere staten, de Politieke verklaring om burgers beter te beschermen tegen de humanitaire gevolgen van het gebruik van explosieve wapens in bevolkte gebieden.
30 maart 2023
Mosul
De NOS, NRC en Nieuwsuur linken Nederland in een nieuwe publicatie aan een incident in Mosul in 2016, waarbij zeven burgers om het leven zouden zijn gekomen. Defensie kondigt een onderzoek aan. De uitkomsten van dit onderzoek zijn nog niet bekend.
24 oktober 2023
Rechtszaak
De eerste zitting vindt plaats van de rechtszaak die 25 overlevenden en nabestaanden van de luchtaanval op Hawija onder leiding van advocaat Liesbeth Zegveld hebben aangespannen tegen de Nederlandse staat. Deze rechtszaak loopt nog steeds.
18 december 2023
Burgerslachtofferportaal
Defensie kondigt aan dat het in de toekomst beter wil faciliteren dat burgers en ngo’s informatie over mogelijk door Nederlandse geweldsinzet veroorzaakt burgerleed direct kunnen rapporteren en kondigt daarom de ontwikkeling van een zogenoemd ‘burgerslachtofferportaal’ aan; iets waar PAX en de consortiumpartners lang voor hebben gepleit en waar PAX eerder onderzoek naar heeft gedaan.
23 mei 2024
Nieuwe aanbevelingen
PAX en een aantal consortiumpartners publiceren een nieuwe reeks aanbevelingen voor Defensie omtrent hun burgerslachtofferbeleid, gebaseerd op een tweede reeks inhoudelijke gesprekken en sessies in de voorafgaande maanden.
13 juni 2024
Mogelijkheden voor medische hulpverlening onderzoeken
Defensie stuurt informatie naar het Parlement, waarbij het onder andere de intentie uitspreekt om mogelijkheden voor medische hulpverlening te onderzoeken voor kinderen die slachtoffer zijn geworden van de luchtaanval in 2015. Tot op heden heeft Defensie geen updates gedeeld over voortgang daarin.
27 januari 2025
Te weinig, te laat
Na jaren onderzoek publiceert de commissie-Sorgdrager haar bevindingen. Het rapport is uiterst kritisch op de wijze waarop de Nederlandse overheid het heeft nagelaten de Tweede Kamer tijdig, voldoende en zorgvuldig te informeren over het vermoeden op burgerslachtoffers. Het benoemt ook dat de door Nederland uitgevoerde projecten in Hawija ‘te weinig, te laat’ zijn geweest.
14 maart 2025
Excuses
De minister van Defensie deelt zijn uitgebreide reactie op het rapport met de Tweede Kamer. Hierin worden zowel excuses gemaakt voor het te laat en onzorgvuldig informeren van de Kamer, alsook richting de overlevenden en nabestaanden van de luchtaanval zelf. Defensie kondigt tevens een aantal nieuwe stappen aan om het burgerslachtofferbeleid verder vorm te geven.
7 april 2025
Niets concreets
PAX en de Irakese ngo Ashor Foundation publiceren een kritisch onderzoek naar de vrijwillige compensatieprojecten die Nederland in Hawija heeft laten uitvoeren. Deze blijken weinig tot niets concreets te hebben opgeleverd voor de slachtoffers en worden unaniem afgewezen als een betekenisvolle vorm van compensatie of genoegdoening.
15 mei 2025
Meer excuses
In een debat met de Tweede Kamer kondigt minister van Defensie Brekelmans aan dat hij de intentie heeft om nog naar Hawija af te reizen om daar zijn excuses voor de gevolgen van de Nederlandse militaire operatie ook in persoon te maken.
Daarnaast wil Nederland verdere opties voor projecten op gemeenschapsniveau onderzoeken, ondanks duidelijke signalen vanuit Hawija en PAX dat individuele compensatie het effectiefst en gepastst zou zijn.
Hawija-slachtoffers vs. de Nederlandse Staat
Op 10 december is er een bijeenkomst in de Balie over de vraag hoe kan gerechtigheid worden bereikt voor burgers in oorlogsgebied? Het programma belicht het verhaal van Hawija vanuit verschillende perspectieven. Alaa Abdel Qader, overlevende van het bombardement, spreekt namens de slachtoffers over de impact op hun leven. Liesbeth Zegveld vertegenwoordigt de slachtoffers en nabestaanden en vertelt over het juridische traject en de zoektocht naar rechtvaardigheid. Onderzoeker Lauren Gould belicht de bredere context en de gevolgen van militaire acties ver van huis. Ook PAX-projectleider Erin Bijl zal hierbij aanwezig zijn.
Kijk voor meer informatie en kaarten op de website van de Balie.
