Veiligheid gaat niet alleen over het voorbereiden op oorlog of wat we doen zodra die uitbreekt. Het gaat ook over het voorkomen van oorlog, het tegengaan van instabiliteit en het wegnemen van de grondoorzaken van conflict. Daarop is de afgelopen jaren juist fors bezuinigd. Het kabinet-Schoof, dat in 2024 aantrad, besloot 2,4 miljard euro te korten op ontwikkelingssamenwerking. Ook werd de koppeling tussen het ontwikkelingsbudget en het nationaal inkomen losgelaten. Dit budget groeit daardoor niet langer mee met de economie.
De grondoorzaken van conflict
Wij hebben daar stevige kritiek op. Minder geld voor ontwikkelingssamenwerking betekent minder mogelijkheden om de grondoorzaken van conflict aan te pakken en in vrede te investeren. Dat het kabinet-Jetten de komende drie jaar 1,1 miljard extra uittrekt voor ontwikkelingssamenwerking (ongeveer 400 miljoen euro per jaar) is dan ook goed nieuws. Maar dit is maar de helft van het verhaal want slechts een deel van de eerdere bezuinigingen wordt teruggedraaid en de koppeling met het nationaal inkomen wordt niet hersteld. De internationale norm om 0,7 procent van het nationaal inkomen aan ontwikkelingssamenwerking te besteden, halen we al jaren niet en zal Nederland ook nu niet gaan halen.
Sociale zekerheid is geen bijzaak
Daarmee ontstaat een wrange tegenstelling. We investeren steeds meer in militaire verdediging, terwijl investeringen in de omstandigheden die conflicten kunnen voorkomen ver achterblijven. Kijk naar de klimaatcrisis: die vergroot wereldwijd instabiliteit en kan bijdragen aan conflict en gedwongen migratie. Tegelijkertijd draagt de militaire sector zelf aanzienlijk bij aan de klimaatbelasting, wat vervolgens weer drukt op diezelfde instabiliteit. Zo zet een neerwaartse spiraal in. Ook zal er worden bezuinigd op sociale zekerheid. Dat is geen bijzaak. Sociale zekerheid, zoals werk en uitkeringen, zijn voorwaarden voor stabiele en weerbare samenlevingen waarin mensen vertrouwen hebben in de overheid. Als we daar afbreuk aan doen, terwijl we miljarden extra investeren in Defensie, maken we onszelf dan wel veiliger? Of zijn we bezig met ontwikkelingstégenwerking, zowel in Nederland, als daarbuiten?
Het contrast is groot. Het Defensiebudget is in tien jaar tijd al ruim verdrievoudigd. Volgend jaar komt daar nog eens 600 miljoen euro bij. In 2035 moet het budget volgens de planning oplopen tot 3,5 procent van het nationaal inkomen (plus 1,5 procent voor daaraan gerelateerde zaken): meer dan 40 miljard euro.
Want als we miljarden uitgeven aan Defensie, terwijl we tegelijkertijd de voorwaarden voor vrede en stabiliteit afbreken, moeten we ons afvragen: waar zijn we eigenlijk mee bezig?
