Het humanitair oorlogsrecht is bedoeld om burgers in conflictgebieden te beschermen. Het beperkt de middelen en methoden van oorlogsvoering, en stelt principes als proportionaliteit, distinctie en voorzorg centraal. Toch zien we wereldwijd een afkalving van de naleving van deze regels. Verdragen over landmijnen, clustermunitie en kernwapens, staan onder druk. PAX en het Rode Kruis waarschuwen: als Nederland zich wil blijven inzetten voor internationaal recht, moeten we deze normen onomwonden verdedigen – ook als bondgenoten ze schenden.
Deze regels zijn juist bedoeld om burgers te beschermen in tijden van conflict.
Landmijnen
Antipersoonslandmijnen maken geen onderscheid tussen militairen en burgers. Ze blijven gevaarlijk, nog tientallen jaren na een conflict. In 2024 vielen er 6279 slachtoffers, waarvan 90 procent burger was. Het Ottawaverdrag, dat het gebruik van deze wapens verbiedt, wordt nu door vijf EU-landen verlaten vanwege de Russische dreiging in Oekraïne. We benadrukken nogmaals: het gebruik van landmijnen door Rusland is verwerpelijk, maar dat legitimeert niet dat Oekraïne of andere bondgenoten ze inzetten. Selectief begrip voor het schenden van het verdrag ondermijnt de internationale norm.
Clustermunitie
Clustermunitie verspreidt honderden kleine explosieven over een groot gebied. Een deel daarvan ontploft niet direct, en vormt nog lange tijd na de oorlog een gevaar. Ook hier geldt: het verdrag dat deze wapens verbiedt, staat onder druk. De Verenigde Staten leveren clustermunitie aan Oekraïne, Rusland gebruikt clustermunitie op grote schaal. Litouwen stapte in 2025 uit het verdrag. PAX roept Nederland op om consequent op te treden tegen landen die clustermunitie gebruiken, leveren of produceren.
Kernwapens
Kernwapens zijn de meest verwoestende wapens ooit gemaakt. Ze voldoen niet aan het humanitair oorlogsrecht en veroorzaken ongekend leed. Toch investeren kernwapenstaten massaal in hun arsenalen. Binnen de EU wordt openlijk gesproken over Europese kernwapens, wat de normen van het non-proliferatieverdrag ondermijnt. Nederland moet kernontwapening tot prioriteit maken.
Het is niet acceptabel dat internationale normen ter discussie staan wanneer de oorlogsdreiging toeneemt. Deze regels zijn juist bedoeld om burgers te beschermen in tijden van conflict. Als de EU zich een waardengemeenschap wil noemen, moet zij deze verdragen onverkort steunen. Nederland moet hierin het voortouw nemen.
We doen daarom drie concrete voorstellen:
- Nederland moet zich onverkort committeren aan het verdrag van Ottawa, het Verdrag Inzake Clustermunitie en het Verdrag Inzake het Verbod op Kernwapens.
- Nederland moet diplomatieke druk uitoefenen op landen die verdragen tegen landmijnen en clustermunitie verlaten of schenden.
- Kernontwapening moet prioriteit krijgen in het nieuwe regeringsbeleid en Nederland moet zich uitspreken tegen Europese kernwapens en de hervatting van kernproeven.
