Samen met een groep staten werkt het ICRC aan versterking van het internationaal recht om het mariene milieu tijdens gewapend conflict te beschermen. Wij ondersteunen dit initiatief met een nieuwe publicatie die de vele aspecten van militaire milieuschade – zowel in vredes- als oorlogstijd – in kaart brengt en aanbevelingen doet voor betere bescherming van onze zeeën en oceanen.
Zeeoorlog en militaire activiteiten in mariene gebieden veroorzaken wijdverspreide vervuiling, beschadigen de biodiversiteit en vormen ernstige risico’s voor kustgemeenschappen. De oceanen bedekken meer dan 70% van het aardoppervlak. Ze lijken oneindig en onaantastbaar. Toch ligt onder het oppervlak – en langs onze kusten – de giftige erfenis van vroegere oorlogen en militaire oefeningen als een constante bedreiging. Nieuwe ontwikkelingen in zeeoorlogvoering brengen extra risico’s met zich mee die we nog niet volledig begrijpen. Deze opkomende technologieën roepen ook ingewikkelde juridische vragen op over de manier dat we het milieu kunnen beschermen tijdens gewapend conflict.
In een tijd waarin de temperatuur van de oceanen stijgt en de mariene biodiversiteit afneemt als gevolg van door de mens veroorzaakte klimaatverandering, moeten we ook gewapend conflict erkennen als een factor aan deze milieudegradatie.
Giftig erfgoed onder de golven
We publiceren daarom een nieuw rapport dat onderzoekt hoe militaire activiteiten uit het verleden, heden en de toekomst onze zeeën en oceanen bedreigen. De omvang van het probleem is alarmerend: er liggen miljoenen tonnen gedumpte conventionele en chemische munitie op de zeebodem, duizenden scheepswrakken uit de Wereldoorlogen corroderen langzaam en vormen giftige, tikkende tijdbommen. Kernproeflocaties hebben op bijvoorbeeld de Marshalleilanden geleid tot langdurige radioactieve besmetting en verwoesting van lokale mariene ecosystemen.
Recente conflicten hebben extra schade toegebracht. Actieve vijandelijkheden tussen staten en aanvallen door niet-statelijke gewapende groepen, hebben grote olierampen veroorzaakt die zeeën vervuilen en kustlijnen aantasten. Explosies en het gebruik van onderwaterakoestische apparaten – zoals sonar – hebben duizenden zeezoogdieren gedood en kwetsbare ecosystemen verstoord. Dit zijn slechts de bekende voorbeelden, want het onderwerp zeeoorlog en het milieu als geheel blijft onderbelicht.
Nieuwe technologieën, nieuwe risico’s
Nieuwe militaire technologieën brengen nieuwe milieuzorgen met zich mee – de effecten van die technologieën zijn nog onvoldoende bestudeerd. De groeiende inzet van onbemande onderwater- en oppervlaktevoertuigen introduceert nieuwe onzekerheden. Het gebruik ervan, zowel door staten als niet-statelijke gewapende groepen, kan nieuwe gevaren creëren op economische scheepvaartroutes en de risico’s vergroten voor schepen die fossiele brandstoffen, chemicaliën of andere gevaarlijke stoffen vervoeren. Lange afstandstorpedo’s, aangedreven door kernreactoren of uitgerust met nucleaire lading – waarvan wel wordt beweerd dat ze tsunamis te kunnen opwekken – vormen een bijzonder verontrustende ontwikkeling.
Andere technologieën, zoals grootschalige akoestische luisternetwerken en geavanceerde sonarsystemen, kunnen het mariene leven verstoren op manieren die we nog maar nauwelijks begrijpen. Veel vissen en zeezoogdieren zijn afhankelijk van het aardmagnetisch veld en geluid voor navigatie en migratie. Er bestaat aanzienlijk risico dat migratieroutes en voortplantingspatronen worden verstoord door deze systemen. Net als bij andere nieuwe ontwrichtende militaire technologieën zijn veel potentiële milieugevolgen onvoorzien. Voorzichtigheid is daarom geboden bij de inzet ervan.
Versterking van de juridische bescherming van het milieu
In 2024 lanceerden het Internationale Rode Kruis en de Rode Halve Maan, via het Internationale Comité van het Rode Kruis (ICRC), samen met een groep staten de Global Initiative to Galvanize Political Commitment to International Humanitarian Law. Dit initiatief is een reactie op groeiende zorgen over de erosie van het internationaal humanitair recht (IHR). Het doel van het initiatief is om de politieke inzet te versterken en ervoor te zorgen dat het humanitair recht in lijn blijft met moderne oorlogsvoering en opkomende technologieën. Een van de werkgroepen richt zich specifiek op de bescherming van het mariene milieu tijdens gewapend conflict.
Het beschermen van onze oceanen is niet alleen een milieukwestie – het is een humanitaire en juridische noodzaak. Nu de oorlogsvoering evolueert en het leven in onze oceanen afneemt, moeten we beter ons best doen om de mariene en kustecosystemen te beschermen want leven en levensonderhoud hangen er vanaf.
Voor meer informatie over het werk van PAX op het gebied van milieu, vrede en veiligheid, bezoek onze speciale webpagina.
