We doen al jaren onderzoek naar de manier waarop financiële instellingen investeren in bedrijven die betrokken zijn bij de illegale Israëlische nederzettingen in de bezette Palestijnse gebieden. Dat doen we als deel van de Don’t Buy Into Occupation-coalitie. Dit jaar heeft de coalitie het onderzoek uitgebreid. Behalve illegale nederzettingen onderzochten we ook de bredere betrokkenheid naar bezetting en genocide. Het aantal instellingen en bedrijven dat betrokken is, is daarmee gegroeid. Daarom zijn de uitkomsten niet één-op-één te vergelijken met de cijfers van afgelopen jaren. ‘De medeplichtigheid van particuliere partijen kan niet langer uitsluitend worden beoordeeld door de lens bezetting,’ schrijft Francesca Albanese, Speciaal Rapporteur voor de Verenigde Naties, niet voor niets in het voorwoord, ‘Het gaat over hun rol in het mogelijk maken en profiteren van de illegale situatie als geheel, aangezien die inmiddels is uitgezaaid tot genocide.’
Langzame veranderingen
We zien van een aantal partijen voorzichtige stappen zet in de goede richting, maar ook dat er nog steeds miljarden worden geïnvesteerd in bedrijven die bijdragen aan bezetting en apartheid, zoals Booking.com en Caterpillar. Welke partijen nog meer betrokken zijn en hoe dat eruit ziet lees je in het complete rapport (daar vind je ook de Nederlandse country brief en reacties van financiële instellingen). Toch verandert er er langzaam iets in de financiële wereld. Sommige instellingen doen hun best om minder betrokken te zijn bij schendingen van mensenrechten. Zo hebben de grootste pensioenfondsen van Nederland, zoals ABP en PFZW, hun aandelen in Caterpillar verkocht. Dat is een Amerikaans bedrijf dat bulldozers levert die vaak worden gebruikt om Palestijnse huizen te slopen. Ook zien we minder Nederlandse investeringen in websites als Booking.com en Airbnb, en werkt het bedrijf TKH Security niet meer samen met een Israëlische verkoper van haar beveiligingscamera’s. Dit is goed nieuws, maar het is niet voldoende.
Leveringen aan het Israëlisch leger
Financiële instellingen steken namelijk nog steeds enorme bedragen in bedrijven die de bezetting en/of de genocide in Gaza mogelijk maken. Het gaat om beleggingen en om leningen. Nederlandse banken en verzekeraars geven geld aan bedrijven. Deze bedrijven maken bijvoorbeeld wapens, computersystemen of brandstof voor straaljagers en leveren ook aan het Israëlische leger. Ook gaat er nog steeds geld naar makers van zware machines waarmee Palestijnse huizen en wegen kapotgemaakt worden. ING heeft bijvoorbeeld nog steeds leningen aan Caterpillar en ook verzekeraars zoals Achmea en ASR hebben nog aandelen in dit bedrijf1. Daarnaast wordt er geïnvesteerd in bedrijven die actief zijn in de economie van de bezetting, zoals toerisme in illegale nederzettingen of het weghalen van grondstoffen uit bezet gebied.
Medeschuldig aan zeer zware misdrijven
Deze geldstromen zijn steeds lastiger uit te leggen, zeker als we kijken naar wat het Internationaal Gerechtshof en de Verenigde Naties (VN) recent hebben gezegd. Het Internationaal Gerechtshof oordeelde vorig jaar juli al dat de Israëlische aanwezigheid in de Palestijnse gebieden illegaal is en zo snel mogelijk moet stoppen. Ook waarschuwde de VN bedrijven dat zij gestraft kunnen worden als ze helpen de bezetting in stand te houden. De situatie is nu nog ernstiger, want in september 2025 bevestigde een officiële onderzoekscommissie van de VN dat Israël genocide pleegt. Bijvoorbeeld wapenfabrieken en techbedrijven lopen hierdoor een groot risico medeschuldig te zijn aan zeer zware misdrijven. De grootste Nederlandse investeringen zijn in tech-bedrijven als Amazon en Microsoft, beide bedrijven leverden belangrijke tech-systemen voor het Israëlische leger.
‘Het is onvoorstelbaar dat Nederlandse spaar- en pensioengelden nog steeds worden gebruikt om bedrijven te financieren wiens activiteiten bijdragen aan de afschuwelijke situatie in Gaza en de Westelijke Jordaanoever,’ aldus onze Israël-Palestina expert Thomas van Gool. ‘De conclusie die financiële instellingen moeten trekken uit de bevindingen van het Internationaal Gerechtshof, de VN en talloze mensenrechtenorganisaties is glashelder: verbreek alle financiële relaties met bedrijven die met hun producten of diensten de illegale bezetting of zelfs genocide mee in stand houden.’
Voetnoot 1: In het rapport worden bedragen genoemd. Het gaat daarbij steeds om de bedragen die een bank, verzekeraar of pensioenfonds in totaal in de bedrijven investeert. Het gaat niet om bedragen die specifiek in de illegaal bezette gebieden worden geïnvesteerd. Een bank leent bijvoorbeeld geld aan een bedrijf dat bulldozers maakt. Het bedrijf kan de lening algemeen gebruiken. Het bedrijf is wereldwijd actief, maar levert ook aan Israël. Wij nemen de lening dan mee in ons rapport. In lijn met internationale richtlijnen van de VN en de OESO op het gebied van bedrijven en mensenrechten heeft de bank verantwoordelijkheid om actie te ondernemen.
De cijfers in vorige edities van dit rapport zijn gebruikt om de bewering te ondersteunen dat deze financiële instellingen genocide financieren. Dat zeggen wij niet. De staat Israel begaat genocide; bedrijven dragen op allerlei manieren bij aan het economisch en politiek systeem dat dit (en de illegale bezetting) mogelijk maakt. Financiële instellingen die in deze bedrijven investeren hebben een dringende verantwoordelijkheid actie te ondernemen. Wij ondersteunen elke vreedzame actie die daartoe oproept.
