Vanaf het eerste uur, sinds 1968, is Nederland lid van het non-proliferatieverdrag. Dit cruciale verdrag heeft tot doel de nucleaire dreiging in toom te houden en verplicht staten kernwapens niet te verspreiden maar juist te ontwapenen. In officiële kabinetsstukken wordt dit verdrag de ‘hoeksteen’ en ‘steunpilaar’ genoemd van een inzet gericht op een wereld zonder kernwapens. Ook steunt ons land diplomatieke initiatieven gericht op dit doel.
Dit is – helaas – niet het hele verhaal. Nederland ondermijnt het verdrag ook, op verschillende manieren. Het kabinet-Jetten, daartoe uitgenodigd door de Franse president Emmanuel Macron, doet er zelfs nog een schepje bovenop.
Verplicht tot ontwapening
Deze ondermijning is onder andere zichtbaar in het woordgebruik. In documenten van ministeries staan allerlei teksten die niet te rijmen zijn met de verplichtingen in het verdrag tegen verspreiding van kernwapens. Ze wijzen juist op het stevig vasthouden aan kernwapens. Te lezen is bijvoorbeeld ‘dat het een essentieel veiligheidsbelang (is) dat de NAVO een geloofwaardige en effectieve nucleaire afschrikking behoudt’.
Nog een voorbeeld: ‘Nederland herbevestigt het langdurig commitment aan de bondgenootschappelijke nucleaire afschrikking.’ Dergelijke woorden staan mijlenver af van artikel 6 van het verdrag, dat alle ondertekenaars ervan verplicht tot ontwapening, dus juist tot het loslaten van kernwapens.
De Nederlandse kernwapentaak die ons land al decennia in NAVO-verband heeft, gaat in tegen het verdrag. In 2024 namen de nieuwe F-35-straaljagers deze zogeheten taak over van de oudere F-16’s.
Hoe meer landen over kernwapens beschikken, hoe minder beheersbaar de veiligheidsrisico’s worden.
Rolien Sasse, directeur PAX
Speciaal hiervoor kwamen (naar alle waarschijnlijkheid, want het is nooit bevestigd door het kabinet) nieuwe Amerikaanse kernwapens naar de militaire basis in Volkel. Jaarlijks oefenen Nederlandse straaljagerpiloten met andere NAVO-landen in het afwerpen van deze massavernietigingswapens.
Dit getuigt niet van een beleid gericht op ontwapening. Terwijl een meerderheid van landen wereldwijd vindt dat het plaatsen van kernwapens in een ander land, ’nuclear sharing’ geheten, in strijd is met het non-proliferatieverdrag.
Europese nucleaire afschrikking
Het kabinet-Jetten gaat nu een stap verder. Terwijl eerdere regeringen in het coalitieakkoord juist kernontwapening opnamen, staat er nu het tegenovergestelde. De nieuwe regering staat ‘constructief tegenover het versterken van een Europese nucleaire afschrikking’.
Toen Macron onlangs zijn plannen presenteerde om meer Franse kernwapens te bouwen en het nucleaire arsenaal te ‘Europeaniseren’, volgde vanuit Nederland geen woord van kritiek. Erger, er werd meteen positief op gereageerd.
Mogelijk – nadere details worden geheim gehouden – gaat Nederland in de toekomst met Frankrijk nucleaire oefeningen doen en komen Franse gevechtsvliegtuigen die kernwapens kunnen dragen hierheen (of naar andere landen in Europa). Ook dit is, uiteraard, niet in lijn met het verdrag.
Russische agressie
De nucleaire samenwerking met Frankrijk wordt gepresenteerd als reactie op Russische agressie (en nucleaire dreigementen) tegen Oekraïne. En op ontwikkelingen in de Verenigde Staten, waar de steun voor NAVO-bondgenoten steeds meer ter discussie staat. Maar het uitbreiden van Europa’s afhankelijkheid van kernwapens zal de veiligheid van ons continent niet vergroten.
Integendeel, het voedt een (nucleaire) wapenwedloop die toch al woedt. Dit is levensgevaarlijk, zeker in tijden van hoog opgelopen spanningen en het vrijwel volledig ontbreken van nucleaire diplomatie gericht op wapenbeheersing. Niet voor niets staat in het non-proliferatieverdrag dat de verspreiding van kernwapens de kans op een nucleaire oorlog ernstig vergroot.
Hoe meer landen over kernwapens beschikken, hoe minder beheersbaar de veiligheidsrisico’s worden. En bedenk dat een land dat nu stabiel en betrouwbaar oogt, straks zomaar in het tegendeel kan omslaan. Denk aan de VS, waar dat nu gebeurt. Denk ook aan Frankrijk, waar extreemrechts aan de poorten van de macht staat.
‘Nucleaire paraplu’
Bovendien getuigt het schuilen onder een ‘nucleaire paraplu’ van naïviteit. Zal de VS werkelijk massale vernietiging in eigen land riskeren voor de verdediging van Nederland? Zal Frankrijk dat straks doen?
De vraag stellen is hem beantwoorden. ‘Nuclear sharing’ biedt hooguit schijnveiligheid, terwijl het Nederland wel tot doelwit maakt, mocht het ooit komen tot een kernoorlog – een oorlog die natuurlijk alleen maar miljoenen, of zelfs miljarden – verliezers kent.
In het verleden is de wereld al geregeld door het oog van de nucleaire naald gekropen. Bijvoorbeeld in de jaren tachtig van de vorige eeuw, toen waarschuwingssystemen van de Sovjet-Unie inkomende kernraketten waarnamen. Het is misschien wel te danken aan de militair die toen dienst had, die het protocol negeerde en zijn meerdere niet informeerde, dat dit verhaal überhaupt naverteld kan worden.
Eind deze maand begint in New York bij de Verenigde Naties de toetsingsconferentie van het non-proliferatieverdrag. Dit is een belangrijke, vijfjaarlijkse bijeenkomst om de werking en naleving te evalueren. Cruciaal is dat Nederland daar bij zinnen komt en een drastische koerswijziging aankondigt.
Burgers en militairen
De ondermijning van het verdrag moet stoppen. Inzet op kernontwapening – in Europa, waaronder Rusland, en wereldwijd, inclusief de VS en China – is nodig. Voor massavernietigingswapens, die geen onderscheid kunnen maken tussen burgers en militairen maar wel het einde van de mensheid kunnen betekenen, mag geen plaats meer zijn in het veiligheidsbeleid.
Dit artikel verscheen eerder in het ND.
Kernwapens in Nederland en Europa
Ook de Nederlandse regering zou zich moeten inzetten voor nucleaire ontwapening. Het tegenovergestelde gebeurt nu. Het nieuwe kabinet is voorstander van Europese kernwapens. Maar voor een veilige wereld moet Nederland zich juist inzetten voor nucleaire ontwapening, ook in Europa. Want kernwapens zijn massavernietigingswapens, die mens en aarde kunnen verwoesten. Hoe meer kernwapens er zijn, hoe groter de kans dat ze ook gebruikt worden. Dat mag nooit gebeuren.
Kabinet-Jetten slaat hiermee een verkeerde weg in. We kwamen in de jaren ’70 al tegen kernwapens in actie en zullen dit blijven doen. Het is té belangrijk om je niet over uit te spreken. Daarom startten we een petitie: Zeg Nee Tegen Kernwapens! Met jullie handtekeningen voeren we de druk op. En druk werkt.
