De luchtaanval vond plaats in 2016 in het kader van Operation Inherent Resolve, een door de VS geleide missie in Irak en Syrië die tot doel had de terroristische groepering Islamitische Staat te verslaan. De missie lag geregeld onder vuur omdat het werkelijke aantal burgerslachtoffers volgens maatschappelijke organisaties vele malen hoger lag dan de staten zelf beweerden. Zo moest Nederland eerder al door het stof toen bleek dat informatie over burgerdoden veroorzaakt tijdens operaties in Hawija en Mosul in 2015 lang was achtergehouden. Ook bekritiseerde een onafhankelijke commissie het gebrek aan proactief onderzoek door Defensie naar met name de aanval op Hawija.
Verbetertraject voor burgerslachtofferbeleid
Sinds 2020 zette Defensie een verbetertraject in, waarbij het onder andere met een groep maatschappelijke organisaties en academici – van 2020 tot 2025 geleid door PAX – in gesprek ging. Er volgden meerdere verbeteringen met betrekking tot het Nederlandse burgerslachtofferbeleid, met name op het vlak van transparante informatievoorziening richting de Tweede Kamer. Toen NRC in 2023 opnieuw een zaak aan het licht bracht over mogelijk door Nederland veroorzaakte burgerdoden was dit gelijk een test om te zien hoe de ingestelde verbeteringen zouden uitpakken in de praktijk. Volgens berichtgeving zouden Nederlandse militairen een universiteitsgebouw in Mosul hebben gebombardeerd in de veronderstelling dat het draaide om een IS-hoofdkwartier. In werkelijkheid bleek het gebouw te worden gebruikt als woning en werden zeven burgers gedood.
Conclusies intern onderzoek
Defensie stelde in 2023 een intern onderzoek in, waarvan de resultaten gisteren bekend zijn gemaakt. Nederland stelt nu dat er ‘naar alle waarschijnlijkheid’ inderdaad zeven burgers bij de aanval zijn omgekomen en dat het gebouw geen legitiem militair doelwit was. Ook meldt de minister dat medewerkers van Defensie naar Mosul zijn afgereisd om ter plaatse onderzoek te doen en getuigen en nabestaanden te horen. Dit is een grote stap voorwaarts en internationaal gezien helaas nog een te zeldzame gang van zaken.
Ook lovenswaardig is dat Nederland, bij monde van minister Yesilgöz-Zegerius, excuses aan de nabestaanden heeft aangeboden. Nederland biedt daarnaast financiële compensatie aan. Dit is bijzonder belangrijk als blijk van wroeging en om slachtoffers – die vaak nog te kampen hebben met de nasleep van het conflict – zowel symbolisch als materieel tegemoet te komen.
Hoewel Nederland ook in de zaak Hawija verantwoordelijkheid voor burgerslachtoffers heeft erkend en excuses heeft aangeboden, blijft financiële compensatie daar vooralsnog uit. We hopen dat dit onderzoek het begin is van een nieuwe richting voor Defensie en dat het ministerie ook werk zal maken van compensatie voor overlevenden en nabestaanden in de zaak Hawija.
