Met de Oslo-akkoorden van 1993 en 1995 werd de Westelijke Jordaanoever, dat in 1967 door Israël werd bezet, opgedeeld in drie zones. Area A kwam onder het bestuur van de Palestijnse Autoriteit, en Area B kwam onder gezamenlijk Palestijnse en Israëlische controle. Israël kreeg militaire controle over Area C, een gebied dat meer dan 60 procent van de Westelijke Jordaanoever beslaat.
De Oslo-akkoorden waren bedoeld als een tijdelijke regeling die binnen vijf jaar zou leiden tot een definitief vredesakkoord, waarbij Gebied C zou worden overgedragen aan de Palestijnse Autoriteit. Deze overdracht heeft echter nooit plaatsgevonden en de afspraken in akkoorden zijn steeds verder afgebrokkeld. In de praktijk is Israël nog altijd actief in Area A en B en heeft het land tot op de dag van vandaag de controle over veiligheid, planning en bouwwerkzaamheden in Area C.
Sinds 1967 voert Israël een actief nederzettingenbeleid op de Westelijke Jordaanoever. Deze nederzettingen dragen bij aan de versnippering van Palestijnse gebieden, waarbij steden en dorpen in Area A en B enclaves worden, steeds verder ingesloten raken en Palestijnen uit Area C verdreven worden. Dat betekent in de praktijk dat, in combinatie met militaire barrières, wegblokkades en infrastructuur die vaak exclusief toegankelijk is voor kolonisten, de bewegingsvrijheid van Palestijnen verder beperkt wordt en hun levensonderhoud onder druk komt te staan.
Het E1-project past binnen de bredere ontwikkeling waarin de leefbaarheid van Palestijnse gebieden steeds verder onder druk komen te staan. Hoewel dit in strijd is met het internationaal recht, blijft de bouw van nederzettingen mogelijk door de decennialange Israëlische controle over Area C van de Westelijke Jordaanoever en het gebrek aan concreet ingrijpen van de internationale gemeenschap.
Wat is het E1 project?
De ontwikkeling van het E1-nederzettingenblok ten oosten van Jeruzalem is een nieuwe fase in de versplintering van de Westelijke Jordaanoever. Het bouwproject is gelegen bij de grote illegale Israëlische nederzetting Ma’ale Adumim, een gebied ten oosten van Oost-Jeruzalem dat zich uitstrekt tot diep in de Westelijke Jordaanoever. In dat gebied liggen al nederzettingen. De bouw van de E1-nederzetting is zo opgezet dat er een aaneenschakeling van nederzettingen komt die samen een strook tussen het noorden en zuiden van de Westelijke Jordaanoever vormen. De uitbreiding van de nederzetting zal dan ook betekenen dat de Westelijke Jordaanoever effectief in tweeën gedeeld wordt. Palestijnen kunnen niet of veel moeilijker reizen tussen het noorden en zuiden, terwijl dit hun eigen grondgebied is en de Israëlische nederzettingen hierop illegaal zijn.
Plannen voor E1 bestaan al sinds de jaren negentig, maar werden lange tijd tegengehouden onder internationale druk. Er is nog altijd brede internationale steun voor een tweestatenoplossing, ook vanuit Nederland. In 2024 bracht het Internationaal Gerechtshof een adviesopinie uit waarin werd geconcludeerd dat de Israëlische bezetting onrechtmatig is, dat er geen nieuwe nederzettingen mogen worden gesticht, dat bestaande nederzettingen ontruimd moeten worden en dat andere landen niet mogen bijdragen aan de bezetting.
Bouwen in E1-gebied is illegaal
De Nederlandse overheid erkent dat nederzettingen in strijd zijn met het internationaal recht en dat bouwprojecten in het E1-gebied illegaal zijn. Samen met andere landen riep Nederland bedrijven op om niet deel te nemen aan aanbestedingen voor E1-bouwprojecten. Maar zonder duidelijke consequenties voor zowel bedrijven als de Israëlische staat blijft de straffeloosheid voortduren en raakt een Palestijnse staat steeds verder uit het zicht. Het internationaal recht wordt daarmee, helaas niet voor de eerste keer, verder te koop gezet.
Deze ontwikkelingen vormen niet alleen een bedreiging voor de bewegingsvrijheid en het levensonderhoud van de Palestijnen in het gebied, maar zetten ook de haalbaarheid van een tweestatenoplossing verder onder druk. Door de toegang van Palestijnen tot Oost-Jeruzalem te beperken, wordt Oost-Jeruzalem als hoofdstad van een Palestijnse staat onwaarschijnlijker. Daarbij zorgt de opsplitsing van de Westelijke Jordaanoever voor verdere administratieve en economische belemmeringen die de oprichting van een verenigde Palestijnse staat in de weg staan.
Door het nederzettingenbeleid heeft Israël blijvende strategische controle verworven over een groot deel van de Westelijke Jordaanoever. Dit proces van annexatie – met E1 als volgende stap – wordt openlijk omarmd door de Israëlische autoriteiten.
Dat Israël ondanks internationale druk nu de uitbreidingsplannen voor E1 hervat, laat zien dat dit een bepalend moment is voor de toekomst. Internationale druk en concrete maatregelen zijn nodig want Israël stopt niet vanzelf. Nederland moet concrete actie ondernemen om de bouw van E1 tegen te houden en de straffeloosheid te stoppen.
Teken de petitie
Teken vandaag nog tegen Israëls E1-project. Deze grootschalige nederzettingenuitbreiding dreigt de Westelijke Jordaanoever in tweeën te delen, Palestijnse gemeenschappen verder te scheiden en maakt een vreedzame toekomst in Palestina en Israël nog moeilijker. Dat mag niet gebeuren.
