In november 2022, na jarenlang overleg, werd de Politieke Verklaring voor het versterken van de bescherming van burgers tegen de humanitaire gevolgen van het gebruik van explosieve wapens in bevolkte gebieden opgesteld. Inmiddels hebben negentig landen de verklaring ondertekend. Na een vervolgconferentie in Oslo in 2024 komen landen deze week opnieuw bijeen om te kijken welke stappen er sinds 2022 zijn gezet en hoe de uitvoering verder kan worden verbeterd.
Met de voortdurende, zware gewapende conflicten wereldwijd, van Gaza tot Oekraïne en van Soedan tot Myanmar, is het voorkómen en beperken van schade door EWIPA belangrijker dan ooit. PAX is medeoprichter van het International Network on Explosive Weapons (INEW) en roept landen op om snel te handelen om burgers beter te beschermen. Roos Boer, onze projectleider Humanitarian Disarmament, is aanwezig in San José.
Boer: ‘De schade die burgers oplopen door explosieve wapens is de afgelopen jaren niet afgenomen: integendeel. Elke dag weer worden burgers geraakt door het gebruik van explosieve wapens in dorpen en steden. Landen hebben beloofd burgers beter te beschermen, maar ze zijn traag in het uitvoeren van die beloften. Wij zijn hier om landen op te roepen om concrete maatregelen te presenteren, waaronder duidelijke grenzen aan het gebruik van explosieve wapens.’
Humanitaire en milieuschade door EWIPA
Het gebruik van explosieve wapens in bevolkte gebieden zorgt voor ernstige schade aan burgers. Dit geldt vooral wanneer wapens met een groot effectgebied worden ingezet, zoals zware vliegtuigbommen, onnauwkeurige mortieren of meervoudige raketlanceerders. Deze wapens doden en verwonden mensen, en vernielen bovendien belangrijke burgerinfrastructuur, zoals woonwijken, scholen, ziekenhuizen, energievoorzieningen en water- en rioolsystemen. Dit leidt tot langdurige problemen die elkaar versterken: vlucht en ontheemding, verlies van inkomen, verstoring van basisvoorzieningen, milieuschade, uitbraken van ziektes en economische achteruitgang.
De milieuschade door EWIPA is een belangrijk maar vaak vergeten aspect. Ons langdurige werk in Syrië, Oekraïne en Gaza laat zien dat deze schade grote gevolgen heeft voor mensen en gemeenschappen. Van miljoenen tonnen giftig puin tot gevaarlijke stoffen uit verwoeste industriegebieden, tot schade aan waterinfrastructuur en landbouwgrond: explosieve wapens veroorzaken milieueffecten die zowel op korte als op lange termijn risico’s vormen voor gezondheid en overleving. Dit vertraagt herstel en verergert humanitaire crises.
In aanloop naar de conferentie in Costa Rica hebben we, samen met CEOBS, Geneva Water Hub en Norwegian People’s Aid, een gezamenlijke beleidsnotitie opgesteld: Mitigating environmental harm by implementing the EWIPA declaration. Op basis van inzichten uit recente conflicten beschrijft deze notitie praktische stappen voor landen om milieubelangen mee te nemen bij het uitvoeren van de EWIPA-verklaring. Dit gaat van operationele planning en dataverzameling tot duurzaam herstel en aansluiting bij nieuwe internationale milieunormen.
Stem van het maatschappelijk middenveld
Op 18 november, voorafgaand aan de officiële conferentie, organiseert INEW het Protection Forum. Diplomaten en vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties komen hier bijeen voor een dag vol sessies over de menselijke gevolgen van explosieve wapens. Met bijdragen uit door conflict getroffen gebieden worden de brede effecten van EWIPA in huidige oorlogen besproken, net als de problemen rond humanitaire toegang en manieren om de bescherming van burgers te versterken in een steeds moeilijker politiek landschap.
Tijdens het Forum wordt ook de bekroonde documentaire For Sama vertoond, gevolgd door een gesprek met filmmaker Waad al-Kateab. Hiermee wordt de moed én het lijden van mensen die stedelijke bombardementen meemaken duidelijk zichtbaar.
