Het risico op inzet van de meest destructieve wapens die ooit zijn gemaakt – kernwapens – neemt toe. Dit zwaard van Damocles hangt al jaren als dreigende schaduw boven de oorlog in Oekraïne. In de herfst van 2022 schatten Amerikaanse inlichtingendiensten de kans op inzet op dit strijdtoneel maar liefst op 50 procent.
Eind 2023 noemde een Israëlische minister inzet van zo’n bom in Gaza een optie. In mei vorig jaar raakten Pakistan en India, beide in bezit van kernwapens, direct met elkaar in conflict. En een paar maanden geleden oefende de NAVO – inclusief Nederland – nog op de inzet van nucleaire wapens. Alsof het de normaalste zaak van de wereld is.
Hierbij komt dat internationale verdragen ter beheersing van kernwapens afgelopen jaren zijn opgezegd, door de VS en Rusland. Volgende maand dreigt ook het laatste verdrag (New Start), wat nu nog beperkingen oplegt op het aantal intercontinentale raketten en kernkoppen in alle stilte af te lopen. De ooit omvangrijke nucleaire diplomatie, die ons op het hoogtepunt van de Koude Oorlog enige bescherming bood, sneuvelt waar we bijstaan.
Tegelijk investeren alle kernwapenstaten (VS, Rusland, China, Frankrijk, Engeland, India, Pakistan, Israël en Noord-Korea) kolossale bedragen in kernwapens en in manieren om ze daadwerkelijk in te zetten, waaronder het gebruik van AI. Alleen al vorig jaar werd hieraan meer dan 100 miljard dollar verspild – geld dat elders zoveel harder nodig is.
Ondertussen wordt in Europa steeds luider gesproken over een Europees kernwapen, waarbij Franse of eventueel Britse nucleaire wapens mogelijk over het continent verspreid worden. Dat dergelijke proliferatie haaks staat op internationale verplichtingen die verspreiding van kernwapens juist tegengaan, blijft doorgaans onbenoemd. Dit zal de huidige wapenwedloop uiteraard alleen maar verder voeden.
Dit alles tegen de achtergrond dat in het verleden de mensheid al geregeld door het oog van de nucleaire naald is gekropen en ontsnapte aan kernoorlog, bijvoorbeeld tijdens de Cubacrisis in 1962. Vaak meer door geluk dan wijsheid.
Vanwege deze en andere zorgelijke ontwikkelingen staat de zogeheten Doomsday Clock, die aangeeft hoe dicht de mensheid bij totale vernietiging staat, nog maar iets voor middennacht. Geen minuten, maar enkel 85 seconden zijn er over, stellen de wetenschappers die deze donkere materie bestuderen.
Kernontwapening is dus belangrijker dan ooit, voor de veiligheid van ons allen. Want er bestaat geen bescherming tegen deze wapens, die geen onderscheid kunnen maken tussen burgers en militairen en (ook) daarom illegaal zijn. Daarom eist het vrijwel unaniem ondertekende non-proliferatieverdrag ontwapening en staat dit ook centraal in het verdrag dat kernwapens verbiedt, dat inmiddels door een meerderheid van landen wereldwijd wordt onderschreven.
Vanwege de urgentie is het pijnlijk dat de regering-Schoof (PVV, VVD, NSC en BBB) in 2024 zweeg over kernontwapening in het regeerprogramma. Twee eerdere kabinetten, beide met D66, CDA en VVD, spraken zich wel uit. Binnen het kader van de bondgenootschappelijke verplichtingen zet het kabinet zich actief in voor een kernwapenvrije wereld, is te lezen in het akkoord van 2017. En ook in 2022 committeerden deze partijen zich hieraan, alhoewel er het nodige af te dingen is op hun daadwerkelijke inzet hiervoor.
Onder druk van de Russische agressie tegen Oekraïne en de onbetrouwbaarheid van de VS onder president Trump dreigt aandacht voor kernontwapening verder te verdwijnen. Dat mag niet gebeuren. Juist in tijden van hoogoplopende spanning is ontwapening en nucleaire diplomatie hoognodig, zoals dat in het verleden, tijdens de Koude Oorlog, ook werd ingezien. Na dreiging en escalatie is de wereld uiteindelijk toch van tienduizenden kernkoppen verlost, door diplomatie tussen vijanden.
D66, CDA en VVD dienen een kernwapenvrije wereld opnieuw op te nemen in het regeerprogramma en er nu ook echt werk van te maken. Kernontwapening, en actieve diplomatie om dit te bereiken, dient topprioriteit in het nieuwe Nederlandse buitenlandbeleid te zijn.
Dit artikel verscheen eerder in AD.
