Minister van Buitenlandse Zaken Berendsen uit begrijpelijke kritiek op Iran, zoals op de zware interne repressie, het bloedige neerslaan van protesten en de destabiliserende rol die het land in de regio speelt. Ook wordt Iran opgeroepen de tegenaanvallen op Israël en andere landen en Amerikaanse doelen in de regio te staken. Wat echter volstrekt mist (ook in verklaringen vanuit de EU) is een veroordeling van het onrechtmatige optreden van de VS en Israël en een oproep hiermee te stoppen. Erger, er wordt door de minister zelfs ‘begrip’ voor uitgesproken. Tegelijk wordt het internationaal recht gerelativeerd. Dat is onbegrijpelijk en onacceptabel.
Het geweld tegen Iran gaat namelijk in tegen het VN-Handvest, dat na de Tweede Wereldoorlog juist is opgesteld om ‘komende geslachten te behoeden voor de gesel van de oorlog’. In artikel 2 lid 4 staat dat elk land zich moet onthouden van het gebruik van geweld tegen een ander land. De enige uitzonderingen hiervoor zijn zelfverdediging of een mandaat van de Veiligheidsraad van de VN. Beide zijn hier niet aan de orde. Daarom is sprake van een illegale oorlog, een agressieoorlog. Het Neurenbergtribunaal, dat in 1945 werd ingesteld om de nazi’s te veroordelen, oordeelde dat het ontketenen van een agressieoorlog de hoogste internationale misdaad is – een misdaad waar allerlei oorlogsmisdaden uit volgen.
Diplomatieke route lag nog open
Bovendien lag een diplomatieke route naar een oplossing van het conflict nog open. Kort vóór de oorlog waren er zelfs positieve signalen dat een akkoord mogelijk was. Het doet denken aan juni vorig jaar, toen eveneens onderhandelingen bezig waren, maar de VS en Israël de uitkomst niet afwachtten en de aanval openden. Hierbij zijn toen in twaalf dagen meer dan duizend Iraniërs, waaronder honderden burgers, gedood. En belangrijk om te memoreren hier is dat Iran in het verleden in staat bleek om een akkoord te sluiten over het nucleaire programma van het land. In 2015 werd een deal gesloten, waardoor uraniumverrijking aan banden werd gelegd. Het werkte jarenlang goed, maar werd eenzijdig opgezegd door de Amerikaanse president Trump, al in zijn eerste termijn.
De VS en Israël geven als belangrijkste reden voor deze oorlog dat Iran zou werken aan kernwapens, maar dit is niet bewezen. Zelfs Amerikaanse inlichtingendiensten en het Internationaal Atoomenergieagentschap stelden, vorig jaar nog, dat hier geen bewijs voor is.
Bloedig neergeslagen demostraties
Het staat buiten kijf dat de Iraanse regering uitermate repressief is en de eigen bevolking wordt onderdrukt, zoals begin dit jaar wéér zichtbaar werd tijdens de bloedig neergeslagen demonstraties. Maar een agressieoorlog, grootschalige verwoesting en bloedvergieten – het resultaat van de Amerikaans-Israëlische bombardementen – is hierop geen antwoord. Bommen brengen geen vrijheid of democratie. Het zorgt vooral voor extra leed en ellende voor de Iraanse bevolking.
Het geweld escaleert nu snel. Meer dan duizend burgers zijn in Iran door de bombardementen gedood, meldt mensenrechtenorganisatie HRANA. Meer dan honderdduizend mensen zijn hoofdstad Teheran ontvlucht, op zoek naar veiligheid. Israël voert inmiddels opnieuw bombardementen uit op Libanon en is een grondoffensief begonnen. Hierdoor slaan honderdduizenden mensen op de vlucht en inmiddels zijn honderden mensen gedood. Allerlei landen in de regio raken betrokken, ook omdat Iran tegenaanvallen uitvoert op Israël en Amerikaanse doelen in de regio. Burgers worden ook hierbij gedood. Het zullen niet de laatste slachtoffers zijn van deze onbezonnen actie die geen duidelijk einddoel of strategie lijkt te hebben.
Deze oorlog moet zo snel mogelijk stoppen. De oorlog van de VS en Israël tegen Iran moet veroordeeld worden (wat Spanje overigens wél doet) en er moet worden aangedrongen op een direct staakt-het-vuren en hervatting van diplomatie. Belangrijk is daarnaast dat Nederland op geen enkele manier medewerking verleent aan de Amerikaans-Israëlische agressie, bijvoorbeeld door Amerikaans militair materieel door te voeren. Uit ervaring weten we dat Nederland vaak een belangrijk doorvoerland is voor Amerikaans militair materieel dat ingezet wordt in het Midden-Oosten. Dat mogen we nu niet laten gebeuren.
De oproep is helder: Kabinet-Jetten, neem het eigen regeerakkoord serieus en ga staan voor het internationaal recht.
Dit artikel verscheen in de Joop.
