Denk aan de oorlog in Soedan die maar voortwoedt, waar strijdende partijen al honderdduizenden mensen hebben gedood. Denk ook aan Oekraïne, dat dagelijks wordt aangevallen door de Russische agressor. En Israël blijft Libanon en andere landen in de regio maar bombarderen, terwijl het de genocide in Gaza voortzet. Ondertussen gaan Amerikaanse aanvallen op Iran door.
Het is onderdeel van een trend. Al jaren neemt het aantal gewapende conflicten wereldwijd toe. Afgelopen jaar waren dat er maar liefst 65 – het hoogste aantal sinds de Tweede Wereldoorlog. Dat concluderen onderzoekers aan de Zweedse Uppsala universiteit. Uitermate zorgelijk is dat het aantal doden – vorig jaar 244.600 – ook stevig toeneemt. Veel geweld is bovendien expliciet gericht tegen burgers.
Naast toename van gewapende conflicten neemt ook het risico op oorlog verder toe. Defensiebudgetten rijzen de pan uit, waarmee een wapenwedloop wordt gevoed. Vorig jaar waren de militaire uitgaven wereldwijd 2887 miljard dollar. De afgelopen tien jaar stegen defensiebudgetten maar liefst 41 procent. De verwachting is dat de uitgaven flink verder stijgen. Zeker ook in Europa, vanwege de NAVO-norm om 5 procent van het nationaal inkomen aan defensie te besteden – een knieval voor de Amerikaanse president Trump.
Deze ongekende militarisering haalt geld weg waar het werkelijk nodig is. In 2015 stelde de Verenigde Naties zich tot doel een einde te maken aan armoede, de planeet te beschermen en ervoor te zorgen dat alle mensen tegen 2030 vrede en welvaart genieten. Plannen om dit uit te werken, werden vastgelegd in de zogeheten Sustainable Development Goals, die allerlei grondoorzaken van conflict tegengaan. Alles wijst er inmiddels op dat de gestelde doelen grotendeels niet gehaald zullen worden, onder andere omdat landen onder druk van de bewapening hun bijdragen aan internationale samenwerking verminderen.
Dit gebeurde afgelopen jaren ook in Nederland. Hier is stevig bezuinigd op ontwikkelingssamenwerking, wat maar mondjesmaat is teruggedraaid door de regering-Jetten. De VN-norm om 0.7 procent van het nationaal inkomen hieraan te besteden, wordt al jaren niet meer gehaald. Aankomende jaren zal daar waarschijnlijk weinig verandering in komen. Nederland ligt overigens wel op schema om in 2035 aan de ruim zeven keer hogere NAVO-norm te voldoen.
In een speech in 1953 zei de net aangetreden Amerikaanse president Eisenhower, die tijdens de Tweede Wereldoorlog de opperbevelhebber was van de geallieerde strijdkrachten in Europa, het helder. ‘Elk wapen dat wordt vervaardigd, elk oorlogsschip dat te water wordt gelaten, elke raket die wordt afgevuurd, betekent uiteindelijk een diefstal ten koste van degenen die honger lijden en niet te eten krijgen, en van degenen die het koud hebben en geen kleren dragen.’ Zo is het nog altijd.
Het thema van de VN-vredesdag is dit jaar ‘investeer in vrede’. Tegen de achtergrond van toename van oorlog, bewapening en dreiging is dit een belangrijke boodschap, die goed gehoord moet worden. Het is de hoogste tijd voor een nieuwe balans tussen defensie en diplomatie, internationale solidariteit en de andere instrumenten voor vrede.
