Een jaar geleden nam de Verenigde Naties een wijs en belangrijk besluit toen zij 11 juli uitriep tot internationale herdenkingsdag van de genocide in Srebrenica. Wat er 30 jaar geleden in Bosnië is gebeurd, is niet alleen Bosnische geschiedenis, niet alleen een zwarte bladzijde in de Nederlandse geschiedenis, het was ook de eerste genocide in Europa na de Tweede Wereldoorlog. De genocide in Rwanda in 1994 en de genocide van Srebrenica in 1995 hadden een duidelijk signaal moeten zijn voor de wereldgemeenschap om meer te investeren in het voorkomen van oorlog, het tegengaan van haatzaaiende taal en processen van ontmenselijking.
We staan hier stil bij het verschrikkelijke verlies van mensenlevens – van jongens, mannen en ook een aantal vrouwen uit Srebrenica. We hebben ook het gevoel dat de wereld er nu – 30 jaar later – niet beter voor staat. We zijn onder andere getuige van de moorden in Gaza en op de Westelijke Jordaanoever, en de loopgraven in Oost- en Zuid-Oekraïne doen denken aan de verschrikkingen van de Eerste Wereldoorlog.
De impact van oorlog wordt vaak onderschat. De brieven die voor dit project, Dragi Moji – Mijn liefste, zijn geschreven en verzameld, getuigen van de last die overlevenden en nabestaanden met zich meedragen. Ook veel jonge mensen hebben brieven geschreven. Emotionele brieven aan personen die ze zich niet herinneren of nooit hebben ontmoet. Toch zijn hun verdriet en pijn, evenals hun liefde, heel reëel.
Dat politici in dit land en in buurlanden ontkennen dat wat er in Srebrenica is gebeurd inderdaad een genocide was, maakt dat verdriet en de pijn nog groter. Als het land en zelfs de hele regio het verdeeldheid zaaiende etnische nationalisme niet overwinnen, kunnen er opnieuw problemen op uw land afkomen.
Dertig jaar geleden hebben wij, Nederlanders, de mensen die vastzaten in Srebrenica niet beschermd. Mijn organisatie, de Nederlandse vredesorganisatie PAX, schaamt zich voor het gebrek aan daadkracht van de Nederlandse militaire leiding en de Nederlandse regering. Zij hadden meer moeten en kunnen doen. Sinds 1995 steunen wij de campagnes voor waarheid en gerechtigheid van de overlevenden van Srebrenica. Wij hebben tal van projecten ondersteund ter bevordering van actief burgerschap en democratie. We hebben de Nederlandse regering opgeroepen, en we roepen de Nederlandse regering vandaag opnieuw op, om zich uitgesprokener te tonen in haar kritiek op de nationalistische retoriek van de Bosnisch-Servische leiders en de haatzaaiende taal van alle politieke en religieuze leiders.
Vandaag en morgen herdenken we de slachtoffers van de genocide in Srebrenica. Toch verdienen de gebeurtenissen in Srebrenica en de lessen die uit de genocide kunnen worden getrokken elke dag van het jaar onze aandacht. Laten we samenwerken om de vrede in Bosnië en Herzegovina te waarborgen en te versterken, om democratie en welvaart in uw land tot stand te brengen.
