Den Haag, 14 november. Vandaag boeken we, samen met Oxfam Novib en The Rights Forum, een cruciale overwinning voor het humanitair recht. Op 3 oktober droeg de Hoge Raad de Minister van Buitenlandse Zaken al op om de exportvergunning van onderdelen voor F-35-gevechtsvliegtuigen met eindbestemming Israël opnieuw te beoordelen. Daarbij werd de minister expliciet opgedragen te toetsen aan de juiste criteria, namelijk of er een duidelijk risico bestaat dat de export van F-35-onderdelen naar Israël bijdraagt aan ernstige schendingen van het humanitair oorlogsrecht. Vandaag erkent de Nederlandse regering eindelijk de eigen verplichtingen onder internationaal recht en handhaaft het in februari 2024 door het Haagse gerechtshof afgegeven bevel om de export van F-35-onderdelen aan Israël te verbieden.
Al in november 2023 was het voor ons duidelijk dat er grote risico’s waren dat Israël het internationaal recht schond met het disproportionele geweld in Gaza. Ondanks deze overduidelijke risico’s besloot Nederland de export van F35-onderdelen naar Israël voort te zetten, in strijd met de eigen exportregels. Daarom zijn we in samenwerking met Oxfam Novib en The Rights Forum een rechtszaak gestart om deze export te verbieden.
In ruim twee jaar tijd heeft Israël meer dan 67.000 Palestijnen gedood in Gaza en is bijna het hele gebied vrijwel onleefbaar gemaakt. Deze vernietigingscampagne is door Israëlische regeringsleiders aangekondigd en stap-voor-stap door de regering van Netanyahu uitgevoerd. Gedurende al die tijd heeft Nederland geweigerd om zelf de beslissing te nemen om de export van F-35-onderdelen naar Israël stop te zetten en besloot de regering er alles aan te doen het exportverbod, dat sinds februari 2024 geldt, te laten vernietigen. Dit vonden en vinden wij onacceptabel.
Rolien Sasse, directeur PAX: ‘De F-35 gevechtsvliegtuigen zijn door Israël op grote schaal ingezet boven Gaza, met catastrofale gevolgen voor burgers. De Nederlandse wapenexportregels zijn juist bedoeld om te voorkomen dat Nederlandse onderdelen voor oorlogsmisdaden gebruikt worden. Nederland erkent nu alsnog dat het duidelijke risico op schendingen van het oorlogsrecht nog altijd aanwezig is. Zo lang dat risico blijft bestaan, moet Nederland de leveringen blijven staken. Wij zien hier nauw op toe en gaan zo nodig terug naar de rechter.’
Liesbeth Zegveld, onze advocaat namens de drie organisaties: ‘De opdracht van de Hoge Raad om opnieuw te toetsen aan de juiste kaders was noodzakelijk, omdat de Nederlandse regering gedurende de afgelopen twee jaar op geen enkel moment heeft laten zien de juridische kaders en exportregels die bestaan om burgers te beschermen uit eigen beweegredenen te respecteren. Het is schandalig dat er überhaupt een rechtszaak aan te pas moest komen om de regering daartoe te bewegen. Gelukkig heeft Nederland een sterke rechtsstaat waar we op kunnen terugvallen in tijden van politieke onwil, en die kan bijsturen als de regering verzaakt de eigen rechtsregels na te leven.’
De winst van deze juridische strijd is duidelijk. Sinds 12 februari 2024 zijn er géén Nederlandse F35-onderdelen rechtstreeks naar Israël geëxporteerd. We zijn blij met dit resultaat, Nederland mag op geen enkele manier bijdragen aan de oorlogsmisdaden van Israël in Gaza.
