In januari 2026 namen Syrische regeringstroepen de controle over van belangrijke steden en provincies in Noordoost-Syrië. In deze regio, al meer dan tien jaar autonoom bestuurd door de Syrische Democratische Strijdkrachten (SDF), wonen Koerden, Arabieren, Assiriërs en andere gemeenschappen De SDF is een door Koerden geleide coalitie van militie.
Nu de regeringstroepen snel oprukken naar de gebieden met een Koerdische meerderheid, heeft de SDF opgeroepen tot massamobilisatie. Ze omschrijven de situatie als een ‘oorlog om het voortbestaan’ voor de gemeenschappen in dit deel van Syrië. Als de regeringstroepen deze gebieden binnenvallen, dreigt grootschalig geweld. Daarom moet er onmiddellijk een staakt-het-vuren worden ingesteld om verdere escalatie te voorkomen. Op tien maart 2025 sloten de Syrische overgangsregering en de SDF een akkoord om te werken aan een politiek kader voor een verenigd Syrië. Maar er is weinig vooruitgang geboekt op dit vlak. Daarom heeft interim-president Ahmad al Sharaa nu zijn toevlucht genomen tot militair geweld om de controle over de gebieden die onder het bestuur van de SDF vielen, over te nemen.
Opmars van regeringstroepen
Begin januari 2026 veroverden regeringstroepen de wijken Sheikh Maqsoud en Ashrafiye in Aleppo. Daarna zetten de regeringstroepen hun snelle opmars in Noordoost-Syrië voort. En intussen voerden de Verenigde Staten de druk op de SDF verder op om de militaire en civiele instellingen volledig in de Syrische staat te integreren. De opmars werd geholpen door lokale stammen die hun steun aan de SDF introkken en zich aansloten bij de regeringstroepen. SDF-eenheden trokken zich steeds verder terug, waardoor regeringstroepen de controle konden overnemen over grote delen van het gebied, waaronder Deir ez-Zor, Raqqa en Ein Issa. In deze steden werden feesten gehouden, lokale bewoners zijn blij dat er een einde komt aan het SDF-bewind.
Er bestaat grote vrees dat regeringstroepen hun opmars naar gebieden met een Koerdische meerderheid zullen voortzetten en zullen proberen de steden Hassake en Qamishli binnen te dringen. Deze zorg wordt nog versterkt door eerdere incidenten met gewapende groeperingen gelieerd aan de Syrische regering, waarvan Alawitische gemeenschappen langs de Syrische kust en Druzische bevolkingsgroepen in Sweida het slachtoffer waren. We zien ook de haatzaaiende retoriek onder zowel pro-regeringstroepen als pro-SDF-aanhangers intensiveren. Dit vormt een ernstige bedreiging voor de relaties tussen de gemeenschappen en ondermijnt de vooruitzichten op vreedzame coëxistentie.
Als reactie hierop hebben Koerdische vertegenwoordigers opgeroepen tot massamobilisatie in lokale gemeenschappen, ook uit vrees dat de oprukkende regeringstroepen elementen van ISIS zouden kunnen bevatten. Binnen enkele uren reageerden veel mannen en vrouwen op de oproep in het noordoosten van Syrië en in Koerdische gemeenschappen in Turkije en Noord-Irak, om hun gemeenschappen te verdedigen. Ondertussen vluchten steeds meer gezinnen naar het noorden richting Qamishli en de Iraakse grens.
‘Ik ben bang dat ze onze gebieden binnenvallen en ons hetzelfde aandoen als ze hebben gedaan met de alawieten aan de Syrische kust en de druzen in Sweida. Ze zullen ons beledigen, ze zullen ons vermoorden, we zijn bang voor ons lot.’
A., een lid van de Koerdische gemeenschap die in Qamishli woont
Transformatief politiek zelfbestuur
De SDF heeft de controle verloren over grote gebieden die het jarenlang bestuurde onder de Autonome Administratie van Noord- en Oost-Syrië (AANES). De AANES ontstond nadat de troepen van het regime van Assad zich in 2012, aan het begin van de Syrische revolutie, uit dit deel van het land hadden teruggetrokken. Zelfbestuur en – beschikking was een lang gekoesterde wens: decennialang werd Syrische Koerden onder het regime van Assad hun culturele, economische en politieke rechten ontzegd.
De AANES presenteerde zich als een transformatief politiek project dat burgers de kans bood om te experimenteren met directe en participatieve vormen van bestuur, waarbij gendergelijkheid, pluralisme en etnische en religieuze diversiteit werden bevorderd. Dit bestuursmodel werd in het Midden-Oosten vaak als ongebruikelijk beschouwd omdat het de participatie van vrouwen bevorderde en discriminatie op basis van identiteit afwees, in een tijd waarin veel systemen in de regio vrouwen en gemarginaliseerde mensen op basis van sektarische scheidslijnen uitsloten.
Ondanks de progressieve aspiraties en internationale zichtbaarheid tijdens de strijd tegen ISIS, was het bestuur van de AANES niet zonder problemen. Deze varieerden van vraagstukken over politieke inclusiviteit en toenemende autoritaire tendensen tot de levensvatbaarheid van AANES op lange termijn binnen de Syrische staat. De overname van een groot deel van deze regio door Syrische regeringstroepen kan het feitelijk einde betekenen van het zelfbestuur van de Syrische Koerden, wat het ergste doet vrezen voor de toekomst van Koerdische gemeenschappen in Syrië. Hoewel Ahmed Al Sharaa vorige week een decreet aankondigde waarin de culturele en taalkundige rechten van de Koerden worden erkend en het burgerschap van alle Koerdische Syriërs wordt hersteld, zijn deze beschermingsmaatregelen niet vastgelegd in de constitutionele verklaring van 2025, waardoor de garanties op lange termijn onzeker blijven.
De snel veranderende situatie geeft ook zorgen over de detentiecentra waarin aan ISIS gelieerde strijders en hun families worden vastgehouden. Verschillende gevangenissen die voorheen door de SDF werden beheerd, zoals het kamp Al-Hol waar bijna 25.000 aan ISIS gelieerde personen verblijven, staan nu onder controle van de regering. Het is onduidelijk hoe deze faciliteiten worden beveiligd. In de huidige sfeer van chaos en instabiliteit bestaat de vrees voor ontsnappingen en de heropleving van ISIS-activiteiten in de hele regio.
Wij roepen op tot een de-escalatie om grootschalig geweld te voorkomen. De Europese Unie en de Nederlandse regering moeten alle diplomatieke middelen inzetten om aan te dringen op:
- Een onmiddellijk staakt-het-vuren om de opmars naar gebieden met een Koerdische meerderheid te stoppen.
- Hervatting van de onderhandelingen tussen de overgangsregering en de SDF over de integratie van militaire en civiele instellingen.
- Een inclusieve nationale dialoog die zinvolle politieke participatie voor alle Syrische gemeenschappen garandeert.
Ons werk in Syrië
PAX steunt al jaren vreedzame activisten in Syrië in hun strijd voor een democratisch Syrië waar Syriërs met alle religieuze en etnische achtergronden in vrede en gelijkheid kunnen samenleven.
Sinds het uitbreken van de Syrische revolutie in 2011 heeft de situatie in Syrië zich ontwikkeld tot een gewelddadig conflict. Onze aandacht is daarmee meer en meer verschoven naar bescherming van burgers en vredesopbouw.
