Gaat de oorlog in Oekraïne nog steeds gewoon door – en worden burgers nog steeds op dezelfde schaal getroffen?
Ja, de grootschalige agressieoorlog van Rusland is nog steeds gaande, met voortdurende gevechten langs de 1200 km lange frontlinie en dagelijkse aanvallen met langeafstandsraketten en drones door Rusland, die burgers in heel Oekraïne treffen. Het feit dat er in het dagelijks nieuws minder aandacht is voor Oekraïne, betekent niet dat het geweld is afgenomen. Sterker nog: 2025 was het dodelijkste jaar voor burgers in Oekraïne sinds 2022. De huidige winter is bijzonder streng in Oekraïne. Onder de extreem koude weersomstandigheden hervatte Rusland grootschalige, gecoördineerde aanvallen op energievoorzieningen in het hele land. Dit heeft de toegang tot elektriciteit, verwarming, water en andere essentiële voorzieningen voor miljoenen mensen verstoord, waardoor de humanitaire crisis nog groter is geworden.
Hoewel er de afgelopen maanden voor geen van beide partijen grote doorbraken op het slagveld zijn geweest, heeft de Russische invasie steeds meer de vorm aangenomen van een ‘uitputtingsoorlog’. In deze strategie worden civiele infrastructuur opzettelijk aangevallen als tactiek om de verdedigingscapaciteit van Oekraïne uit te putten.
Maar er zijn nu toch vredesonderhandelingen gaande? Wat kan daarvan worden verwacht?
De gesprekken over een mogelijk vredesakkoord voor de oorlog van Rusland tegen Oekraïne zijn de afgelopen maanden inderdaad toegenomen, onder invloed van de diplomatieke betrokkenheid van de VS. Daarbij wordt enige vooruitgang geboekt maar fundamentele problemen blijven echter onopgelost, met name de territoriale kwesties, veiligheidsgaranties voor Oekraïne en de manier waarop een staakt-het-vuren zou worden gehandhaafd en gecontroleerd.
Het risico is groot dat Oekraïne onder druk wordt gezet om een onrechtvaardig akkoord te accepteren dat de soevereiniteit en de veiligheid op lange termijn zou ondermijnen. Dat Rusland de aanvallen op burgers en civiele infrastructuur opvoert terwijl deze gesprekken plaatsvinden, zet de nodige vraagtekens bij de intentie om de onderhandelingen tot een goed einde te brengen. Uiteraard zijn afspraken over het uitwisselen van krijgsgevangenen welkom. Het laat nog maar eens zien dat het belangrijk is diplomatieke kanalen open te houden.
Er is echter weinig reden om aan te nemen dat deze besprekingen op korte termijn zullen leiden tot een alomvattend en duurzaam vredesakkoord.
Waarom kan Oekraïne niet ‘gewoon instemmen met een compromis’ met Rusland om de oorlog te beëindigen?
Een ‘compromis’ betekent meestal dat de betrokken partijen elkaar tegemoetkomen. Maar in een agressieoorlog zijn de uitgangsposities fundamenteel ongelijk: Rusland is de agressor en Oekraïne is het slachtoffer van een illegale invasie. Deze oorlog begon door de koloniale ambitie van Rusland om Oekraïne te onderwerpen en het land zijn soevereiniteit, identiteit en vrijheid om zijn eigen toekomst te kiezen te ontzeggen. Daarover kun je geen ‘compromis’ sluiten. Dat zou agressie belonen, de internationale rechtsorde zwaar ondermijnen en de weg plaveien voor andere koloniale oorlogen.
Een concreet voorbeeld dat in het huidige debat herhaaldelijk naar voren wordt gebracht, is de eis dat Oekraïne de controle over gebieden die Rusland niet eens heeft veroverd, afstaat. Dit zou betekenen dat Oekraïne enkele van zijn best versterkte verdedigingsposities zou moeten opgeven, waardoor het nog moeilijker zou worden om de bevolking te beschermen tegen een nieuwe invasie.
Dit zou ook de Russische bezetting, die zich al heeft gemanifesteerd in ernstige onderdrukking, terreur en wijdverbreide schendingen van de mensenrechten in gebieden die sinds 2014 onder Russische controle zijn gekomen, in feite legitimeren. Instemmen met dergelijke compromissen helpt niet om burgers te beschermen en het waarborgen van de veiligheid van mensen moet de hoogste prioriteit hebben.
Wat is er eigenlijk nodig om de oorlog te beëindigen en de vrede in Oekraïne te herstellen?
We hebben herhaaldelijk benadrukt dat het aan Oekraïne is om te beslissen of, wanneer en waarover het bereid is te onderhandelen. Bij elke regeling moet de burger centraal staan en moeten het internationaal recht, de verantwoordingsplicht en een geloofwaardige veiligheid voor de toekomst worden gewaarborgd. Dit vereist politieke, economische en militaire steun voor Oekraïne, waarbij ervoor moet worden gezorgd dat internationale normen van toepassing zijn op wapenleveranties. Tegelijkertijd moet het vermogen van Rusland om zijn agressie voort te zetten worden ondermijnd door de oorlogseconomie te verzwakken, de diplomatieke druk op het Kremlin op te voeren en anti-oorlogsgroeperingen binnen en buiten Rusland te steunen. Hulp voor de zelfverdediging van Oekraïne alleen zal nooit voldoende zijn, zolanng het offensieve vermogen van Rusland wordt verstoord.
Voor een duurzame en inclusieve vrede moeten de inspanningen nog veel verder gaan dan het staken van de vijandelijkheden. Het is van groot belang om de wederopbouw en het economisch herstel van Oekraïne te ondersteunen, gerechtigheid te bieden aan de slachtoffers en ervoor te zorgen dat Rusland verantwoordelijk wordt gehouden voor de aangerichte schade en de gepleegde oorlogsmisdaden, zowel juridisch als financieel. De Oekraïense bevolking, in al haar diversiteit, moet een rol krijgen bij zowelhet vredesakkoord als het herstelproces. Het herstel van Oekraïne moet nauw worden afgestemd op de integratie van Oekraïne in de EU, met een verdere versterking van de rechtsstaat en structurele hervormingen – waaronder de empowerment van lokale gemeenschappen door middel van decentralisatie.
Waarom zijn de ontwikkelingen in Oekraïne zo belangrijk voor de vrede en veiligheid in Europa als geheel?
Omdat Oekraïne niet alleen zijn eigen grondgebied verdedigt, maar ook weerstand biedt aan een agressor wiens optreden geworteld is in autoritarisme, imperiale ambities en het gedachtegoed van macht boven recht. Het politieke regime van Rusland druist in tegen de beginselen waarop het hedendaagse Europa is gebouwd: de soevereine gelijkheid en territoriale integriteit van staten, eerbiediging van internationale normen en instellingen, mensenrechten, democratie en de vreedzame beslechting van geschillen. Een Russische overwinning, of een ‘vredesakkoord’ op Russische voorwaarden, zou agressie normaliseren. Het zou ook verdere hybride aanvallen op de Europese samenleving aanmoedigen en het risico op een militaire confrontatie voor de oostelijke lidstaten van de EU vergroten.
In Rusland zou het bereiken van de doelstellingen in Oekraïne de macht van het regime alleen maar versterken, waarbij geen politiek alternatief kan ontstaan en een systeem blijft bestaan waarin externe agressie en interne onderdrukking elkaar versterken. Tegelijkertijd zal de humanitaire crisis zonder een duurzame vrede in Oekraïne alleen maar verergeren, met spill-overeffecten in heel Europa. Daarom heeft Europa een cruciale rol te spelen bij het tot stand brengen van een rechtvaardige vredesregeling voor Oekraïne en als stabilisator in de regio in de periode na het conflict.
Wat kan ik zelf doen om Oekraïne te steunen?
Hoewel het gemakkelijk is om je machteloos te voelen als je ziet hoe de verschrikkingen van de oorlog voortduren, zijn er toch concrete dingen die ieder van ons kan doen om Oekraïne en de mensen die door het geweld worden getroffen te steunen:
- Toon solidariteit
Publieke aandacht is belangrijk. Deelnemen aan vreedzame demonstraties, openbare discussies of evenementen helpt om de normalisering van geweld tegen te gaan. Het laat besluitvormers zien dat mensen zich blijven bekommeren om het lijden van burgers, verantwoordingsplicht en rechtvaardige vrede.
- Steun mensen die door de oorlog zijn getroffen op praktische manieren
Dit kan bijvoorbeeld door te doneren aan betrouwbare humanitaire en op rechten gebaseerde organisaties, door initiatieven van Oekraïense leiders te steunen of door bij te dragen aan inspanningen die bescherming, psychosociale ondersteuning, rechtsbijstand en hulp bieden aan ontheemden. Solidariteit betekent het meest wanneer deze gericht is op de waardigheid en lange termijn behoeften van mensen.
- Kom op voor principieel beleid en bestrijd desinformatie
Het is belangrijk om in gesprek te gaan met gekozen vertegenwoordigers, beleid te steunen dat gebaseerd is op internationaal recht en misleidende verhalen in alledaagse gesprekken aan de kaak te stellen. Door feiten te verdedigen en agressie te benoemen voor wat het is, helpen we de principes waarop de vrede in Europa is gebaseerd te beschermen.
Lees meer over het standpunt van PAX over de Russische invasie van Oekraïne en over ons eerdere werk in Oekraïne.
