‘De sterfgevallen die ik destijds zag, konden nauwelijks als menselijke sterfgevallen worden omschreven. Er waren honderden mensen die in doodsangst leden en geen enkele medische zorg konden krijgen. Ik werd er stellig van overtuigd dat zelfs in oorlogstijd dergelijke moordpartijen en verminkingen nooit zouden mogen plaatsvinden.’
Met deze woorden beschreef Terumi Tanaka de verschrikkingen van de Amerikaanse atoomaanval op Nagasaki die hij als dertienjarige meemaakte. Hij sprak tijdens de uitreiking van de 2024 Nobelprijs voor de Vrede, die werd toegekend aan Nihon Hidankyo: overlevenden van de atoombommen die tachtig jaar geleden Hiroshima en Nagasaki wegvaagden. In de directe nasleep van deze bombardementen kwamen zeker 210.000 mensen om het leven.
Nihon Hidankyo ontving de Nobelprijs vanwege haar onvermoeibare inspanningen voor een kernwapenvrije wereld. Samen met andere overlevenden van kernwapens speelden haar leden een cruciale rol in de totstandkoming van het internationale Verdrag inzake het Verbod op Kernwapens (TPNW). Hun persoonlijke verhalen vertellen een kant van het verhaal over kernwapens die vaak onderbelicht blijft: het onvoorstelbare menselijk leed en de langetermijngevolgen voor zowel de fysieke als de mentale gezondheid. Vandaag de dag blijft Nihon Hidankyo zich inzetten om de wereld te herinneren aan de dringende noodzaak van ontwapening.
De atoomaanvallen van 6 en 9 augustus 1945 op Hiroshima en Nagasaki waren niet de eerste keer dat kernwapens slachtoffers maakten. Zoals ook te zien in de film Oppenheimer, zorgde de Trinity Test in New Mexico in juli 1945 voor ’s werelds eerste nucleaire ontploffing. Wat de film echter niet liet zien is de vreselijke impact die deze kernproef heeft gehad op de omwonenden in New Mexico – met name inheemse en latino gemeenschappen- die niet werden gewaarschuwd of geëvacueerd, en als gevolg blootgesteld werden aan zoveel radioactiviteit dat ze decennia later nog steeds kampen met kanker en allerlei andere gezondheidsklachten.
Sinds 1945 hebben de Verenigde Staten en andere kernmachten meer dan 2.000 kernproeven uitgevoerd, onder meer in Algerije, Australië, Frans-Polynesië, Kazachstan, en de Marshall Eilanden, met rampzalige gevolgen voor mensenlevens en de natuur. Getroffen gemeenschappen dragen nog altijd de collectieve trauma’s van deze kernproeven en blijven strijden voor erkenning, gerechtigheid en adequate compensatie.
Nu, tachtig jaar na New Mexico, Hiroshima en Nagasaki is het risico dat kernwapens worden ingezet opnieuw levensgroot. Volgens het Zweedse Stockholm International Peace Research Institute (Sipri) staat de wereld op de rand van een nieuwe nucleaire wapenwedloop. Zelfs ‘beperkte’ tactische kernwapens hebben een maximale explosiekracht van minstens drie keer zo hoog als de bom die Hiroshima verwoestte.
De enige manier om te zorgen dat de kernwapens nooit meer worden ingezet is deze massavernietigingswapens volledig uit te bannen. Met deze oproep eindigde Terumi Tanaka zijn acceptatiespeech: ‘Ik hoop in het bijzonder dat de overtuiging dat kernwapens en de mensheid niet naast elkaar kunnen – en mogen – bestaan, stevig wortel zal schieten onder burgers van de kernwapenstaten en hun bondgenoten, en dat dit een drijvende kracht zal worden voor verandering (…).’
Wij blijven daarom waarschuwen voor het reële risico dat kernwapens worden ingezet. De dreiging is niet verdwenen – integendeel, ze groeit. We roepen staten, waaronder Nederland, daarom op zich in te zetten om nucleaire ontwapening tot prioriteit te maken.
Online herdenkingsmonument
Ter gelegenheid van de 80e herdenking van de Amerikaanse atoomaanvallen op Hiroshima en Nagasaki, heeft de Internationale Campagne voor de Afschaffing van Kernwapens (ICAN) een online herdenkingsmonument gelanceerd ter ere van de naar schatting 38.000 kinderen die hierbij omkwamen.
Getuigenissen
Kijk naar het verhaal van Rumi Hanagaki, die als vijfjarige de verschrikkingen van de atoombom op Hiroshima meemaakte.
